نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار گروه مهندسی صنایع، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه اراک، اراک، ایران.

چکیده

بانک در قامت یکی از نهادهای بازار پول، نقش مهمی در تأمین مالی طرح‌ها دارد. یکی از متداول‌ترین روش‌های تأمین مالی بانک‌ها، استفاده از انتشار اوراق بهادار با پشتوانۀ تسهیلات بانکی است. استفاده از ظرفیت بانک‌ها در نظام بانکداری اسلامی می‌تواند باعث گسترش بازار صکوک و بازار سرمایه و افزایش کارایی آن‌ها شود. این مقاله با هدف بررسی ظرفیت انتشار اوراق بهادار (صکوک) در بانک‌های کشور تدوین شده و به مقایسۀ تأثیر بانک‌ها بر گسترش بازار صکوک پرداخته است. برای آزمون فرضیه‌‌های تحقیق، از تکنیک آماری گشتاورهای تعمیم‌یافته و داده‌های پانلی 17 بانک دولتی و خصوصی بین سال‌های 1387 تا 1396 استفاده شده است. نتایج این پژوهش نشان داد که نقدینگی اثری منفی و معنادار بر گسترش بازار صکوک در بانک‌های خصوصی و دولتی دارد. همچنین بین گسترش بازار صکوک و اندازۀ بانک، ارتباطی مثبت و معنادار مشاهده شد که شدت این ارتباط در بانک‌های خصوصی بیشتر است؛ به‌طوری‌که در شرایط یکسان حدود 73 درصد بیشتر از بانک‌های دولتی، در گسترش بازار صکوک تأثیرگذار هستند. بررسی اثر رشد اقتصادی نیز نشان داد که کاهش رشد اقتصادی، شرایط مناسبی برای بهره‌برداری بانک‌های خصوصی از انتشار صکوک در تأمین منابع مالی ایجاد می‌کند؛ به‌طوری‌که با کاهش رشد اقتصادی، بانک‌های خصوصی می‌توانند با ابزارهایی مانند صکوک در مقابله با آن، نقشی مؤثر ایفا کنند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Private Banks: The Driving Force behind the Expansion of the Sukuk Market in the Islamic Economy

نویسندگان [English]

  • Ehsan Mansouri
  • Mehdi Moradi Gohareh

Assistant Professor, Department of Industrial Engineering, Faculty of Engineering, Arak University, Arak, Iran.

چکیده [English]

The bank, as one of the institutions of the money market, has an important role in financing projects. One of the most common methods of financing banks is to use the issuance of securities backed by bank facilities. Using the capacity of banks in the Islamic banking system can not only expand the Sukuk market and the capital market, but also increase their efficiency. This article has been compiled with the aim of examining the issuance capacity of securities (Sukuk) in the country's banks and has compared the impact of banks on the expansion of the Sukuk market. To test the research hypotheses, the statistical technique of GMM and panel data of 17 public and private banks between 2008 and 2017 has been used. The results of this study showed that liquidity has a negative and significant effect on the expansion of the Sukuk market in private and public banks. Also, a positive and significant relationship was observed between the expansion of the Sukuk market and the size of the bank, which is much stronger in private banks than state-owned banks. In other words, the magnitude of the aforementioned relationship is 73% more in the case of private banks. Finally, it was observed that reduction in economic growth implicates an opportunity for private banks to finance their liquidity needs via Sukuk.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sukuk
  • Financing
  • Public Banks
  • Private Banks
  • Islamic Economy

سیاهه منابع

الف ـ منابع فارسی:

 اشرف‌زاده، سیدحمیدرضا، و نادر مهرگان. اقتصادسنجی پانل دیتا پیشرفته. تهران: انتشارات نورعلم، 1394.
 تقوی، مهدی، و علی‌اصغر لطفی. «بررسی اثرات سیاست پولی بر حجم سپرده‌ها، تسهیلات اعطایی و نقدینگی نظام بانکی کشور (طی سال‌های (1374-1382)»، فصلنامه علمی پژوهشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبائی، شماره 20 (1385): 131-165.
3 توحیدی‌نیا، ابوالقاسم. «جذب سپرده قرض الحسنه به کمک ابزار مالی اسلامی (صکوک)»، تحقیقات مالی اسلامی، سال اول، شماره 2 (1391): 143- 160.
حسن‌زاده سروستانی، حسین، و مهدی‌یار سرشار. «مطالعه تطبیقی اوراق مشارکت در ایران و صکوک مشارکت»، تحقیقات مالی ـ اسلامی، سال دوم، شماره 1 (1391): 67- 96.
خوشنود، زهرا، و مرضیه اسفندیاری. «وام‌دهی بانکی و کفایت سرمایه: مقایسه بانک‌های دولتی و خصوصی در ایران»، فصلنامه پژوهش‌های پولی ـ بانکی، سال هفتم، شماره 20 (1393): 211- 235.
سروش، ابوذر. «اوراق مشارکت رهنی ابزاری نوین در تأمین مالی بانک‌ها»، فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد اسلامی، سال هشتم، شماره 29 (1387): 163-187.
عیسوی، محمود، و وهاب قلیچ. «صکوک سلف بانک مرکزی، ابزاری نوین برای سیاست‌گذاری پولی»، فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد اسلامی، سال چهاردهم، شماره 54 (1393): 131-158.
عیوضلو، رضا، محمدرضا آقامحمدسمسار، و مهدی رامشگ. «عوامل مؤثر بر بازدهی بانک‌های تجاری در ایران»، چشم‌انداز مدیریت مالی، شماره 13 (1395): 71-92.
فطرس، محمد حسن، وحسین محمودی. «صکوک، ابزاری مناسب برای جانشینی اوراق قرضه» فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد اسلامی، سال هشتم، شماره 22 (1387): 37-50.
مصباحی مقدم، غلامرضا، علی صالح‌آبادی، و سیدامیرحسین اعتصامی. «امکان‌سنجی طراحی صکوک بانکی تبدیل‌شونده به سهام»، دو فصلنامه علمی ـ پژوهشی مطالعات اقتصاد اسلامی، سال هفتم، شماره 1 (1394): 173- 209.
منظور، داوود، و مهدی یادی‌پور. «کفایت سرمایه در بانکداری اسلامی»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی اقتصاد اسلامی، سال هشتم، شماره‌ 29 (1387): 143-162.
موسویان،‌ سید عباس. «صکوک مرابحه ابزار مالی مناسب برای بازار پول و سرمایه اسلامی»، دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی جستارهای اقتصادی ایران، سال ششم،‌ شماره 11 (1388): 9-31.
 موسویان، سید عباس، و مجتبی کاوند. «مدیریت نقدینگی در بانکداری اسلامی»، معرفت اقتصادی، سال دوم، شماره 1 (1389): 35-63.
موسویان، سیدعباس، و اکبر کشاورزیان پیوستی. «آسیب‌شناسی انتشار صکوک اجاره در بانک‌های ایران: مطالعه موردی بانک سپه»، فصلنامه پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، شماره 69 (1393): 151-178.
 موسویان، سیدعباس؛ بلال فریدی وثوق، و علی فرهادیان. «اوراق بهادار (صکوک) بانکی؛ تبدیل تسهیلات بانکی به اوراق بهادار در بانکداری بدون ربا»، دوفصلنامه تحقیقات مالی ـ اسلامی، سال اول، شماره 1 (1390): 117-150.
موسویان، سیدعباس، کامران ندری، و حسین میسمی. «امکان‌سنجی فقهی استفاده از صکوک بیع دین جهت عملیات بازار باز بانک مرکزی؛ دلالت‌هایی جهت تقویت بازار بدهی اسلامی در کشور»، دوفصلنامه مطالعات اقتصاد اسلامی، سال هشتم، شماره 1 (1394): 27-56.
 نظرپور، محمدنقی، و ایوب خزائی. «پوشش ریسک صکوک استصناع در بازار بورس اوراق بهادار»، دوفصلنامه علمی پژوهشی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی 6، شماره 81، (1389): 3-26.
یوسفی دیندارلو، مجتبی، و محمدعلی شهسواری. «پیشنهاد یک الگوی بانکداری مبتنی بر صکوک در چارچوب قانون عملیات بانکی بدون ربا»، دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی جستارهای اقتصادی ایران، سال چهاردهم، شماره 27 (1396): 153- 181.

ب- منابع لاتین:

Alam, Nafis, Hassan, M. Kabir, Haque, and Mohammad Aminul. “Are Islamic bonds different from conventional bonds? International evidence from capital market tests.”‌ Borsa Istanbul Review 13, no.3 (2013): 22-29, https://doi.org/10.1016/j.bir.2013.10.006.
Alzahrani, Mohammed, and William L Megginson. “Finance as worship: a survey of Islamic finance research.”‌ CEIF Discussion Paper (4/2017), available at SSRN: http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2967619.
Arellano, Manuel, and Bond, Stephen. “Some tests of specification for panel data: Monte Carlo evidence and an application to employment equations.”‌ The Review of Economic Studies 58, no.2 (1991): 277-297, https://doi.org/10.2307/2297968.
Cohen, Benjamin H., and Michela Scatigna. “Banks and capital requirements: channels of adjustment.”‌ Journal of Banking & Finance 69 (2016): 56-69.
Hahn, Fanaz R. “The Effects of Bank Capital on Bank Credit Creation.”‌ Panel Evidence from Austria, no.188 (2002): WIFO Working Papers.
 Haron, Haron Abdullah. Sukuk Issued as Regulatory Capital Instruments for Basel III Compliance–A Case Study. Islamic Capital Markets and Products, John Wiley & Sons, 2018.
 Hassan, M. Kabir, Andrea Paltrinieri, Alberto Dreassi, Stefano Miani, and Alex Sclip. “The determinants of co-movement dynamics between sukuk and conventional bonds.”‌ The Quarterly Review of Economics and Finance 68 (2018): 73-84, https://doi.org/10.1016/j.qref.2017.09.003.
Hasan, Maher, and Jemma Dridi. “The effects of the global crisis on Islamic and conventional banks: A comparative study.”‌ Journal of International Commerce, Economics and Policy 2, no.2 (2011): 163-200, https://doi.org/10.1142/S1793993311000270.
 Hoque, Hafiz, and Liu, Heng. “Capital structure of Islamic banks: How different are they from conventional banks?.”‌ Global Finance Journal 54 (November 2022): 100634, https://doi.org/10.1016/j.gfj.2021.100634.
 Ibrahim, Mansor H. “Issues in Islamic banking and finance: Islamic banks, Shari’ah-compliant investment and sukuk.”‌ Pacific-Basin Finance Journal 34 (2015): 185-191, https://doi.org/10.1016/j.pacfin.2015.06.002.
 “Islamic Financial Services Board” Islamic Financial services Industry: Stability Report, (2019).
 Khoutem, Daoud Ben Jedidia. “Islamic banks-Sukuk markets relationships and economic development: The case of the Tunisian post-revolution economy.”‌ Journal of Islamic Accounting and Business Research.5, no.1 (2014): 47-60, https://doi.org/10.1108/JIABR-07-2012-0054.
 Mimouni, Karim, Smaoui, Houcem, Temimi, Akram, and Al-Azzam, Moh'd. “The impact of Sukuk on the performance of conventional and Islamic banks.”‌ Pacific-Basin Finance Journal 54 (2019): 42-54, https://doi.org/10.1016/j.pacfin.2019.01.007.
 Sholikhin, Mohammad Yusron, Amijaya, Rachmania Nurul Fitri, and Herianingrum, Sri. “The effect of Sukuk on the profitability of Islamic Bank in Indonesia.”‌ IJIBE (International Journal of Islamic Business Ethics) 5, no.1 (2020): 33-46.
 Smaoui, Houcem, Karim Mimouni, and Akram Temimi. “The impact of Sukuk on the insolvency risk of conventional and Islamic banks.”‌ Applied Economics 52, no.8 (2020): 806-824, https://doi.org/10.1080/00036846.2019.1646406.
 Smaoui, Houcem, and Hatem Ghouma. “Sukuk market development and Islamic banks’ capital ratios.”‌ Research in International Business and Finance 51, no. 101064 (January 2020), https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2019.101064.
‌Smaoui, Houcem, Karim Mimouni, and Akram Temimi. “Sukuk, banking system, and financial markets: Rivals or complements.”‌ Economics Letters 161 (2017): 62-65, https://doi.org/10.1016/j.econlet.2017.09.014.
 Smaoui, Houcem, Salah, Ines Ben, and Boubacar Diallo. “The determinants of capital ratios in Islamic banking.”‌ The Quarterly Review of Economics and Finance 77 (2020): 186-194, https://doi.org/10.1016/j.qref.2019.11.002.
 Tariq, Tariq Ali Arsalan, and Humayon Dar. “Risks of Sukuk structures: Implications for resource mobilization.”‌ Thunderbird International Business Review 49, no.2 (February 2007): 203-223, https://doi.org/10.1002/tie.20140.
 Zakaria, Nor Balkish, Isa, Mohamad Azwan Md, and Abidin, Rabiatul Alawiyah Zainal. “The Construct of Sukuk, Rating and Default Risk.”‌ Procedia - Social and Behavioral Sciences 65 (2013): 662 – 667, https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.11.181.
CAPTCHA Image