اثر رقابت‌پذیری و شاخصهای توسعه مالی بر سودآوری سیستم بانکی ایران

طیبی, سیدکمیل; نظرپور, محمدنقی; شومالی, نرگس; خزائی, ایوب

doi:10.22096/esp.2013.26161

اثر رقابت‌پذیری و شاخصهای توسعه مالی بر سودآوری سیستم بانکی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سیدکمیل طیبی ¹

محمدنقی نظرپور ²

نرگس شومالی ³

ایوب خزائی ⁴

¹ استاد اقتصاد دانشگاه اصفهان

² استادیار اقتصاد دانشگاه مفید

³ کارشناس ارشد اقتصاد دانشگاه مفید

⁴ دانشجوی دکتری اقتصاد دانشگاه مازندران

10.22096/esp.2013.26161

چکیده

این مقاله به دنبال بررسی ارتباط بین سودآوری در نظام بانکی کشور و متغیرهای توضیحی به ویژه رقابت‌پذیری، شاخص‌های توسعه مالی و سایر تعیین‌کننده‌های اقتصاد کلان مثل تورم و درآمد سرانه است. برای رسیدن به این هدف یک الگوی اقتصاد‌سنجی سودآوری تصریح شده و سپس با بکارگیری روش داده‌های تابلویی و داده‌های آماری نظام بانکی شامل بانک‌های خصوصی (بانک‌های اقتصاد نوین، پارسیان، کارآفرین و سامان) و بانک‌های دولتی غیر‌تخصصی (بانک‌های ملی، صادرات، سپه، تجارت، ملت و رفاه) و سایر متغیرهای کلان مربوط به دورة زمانی 1375-1384 برآورد شده است.
نتایج تجربی نشان داده‌اند که اثرات هر یک از شاخص‌های توسعه مالی و دیگر عوامل مؤثر بر سودآوری این دو گروه بانکی متفاوت بوده است. به عبارت دیگر، شاخص‌های توسعه مالی و رقابت‌پذیری اثری بر سودآوری بانک‌های دولتی غیر‌تخصصی نداشته، ولی درآمد سرانه اثر مورد انتظار و معنی‌داری را بر سودآوری آن‌ها ایجاد کرده است. در بانک‌های خصوصی هم نتیجة مشابهی حاصل شده، به طوری که هیچ‌کدام از شاخص‌های توسعه مالی بر سودآوری اثر مثبت ایجاد نکرد ولی سایر متغیرها مثل درآمد سرانه اثر مورد انتظار و معنی‌داری را ایجاد نمود. این نتیجه نشان‌دهندة این واقعیت است که عملکرد شاخص‌های توسعه مالی به علت مشکلات ساختاری نظام بانکی مطلوب نبوده است، به طوری که اصلاح آن برای کارکرد مؤثرتر ابزارهای مالی توصیه می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

رقابت‌پذیری

توسعه مالی

سیستم بانکی

عنوان مقاله English

Effects of Competitiveness and Financial Development on the Iranian Banking System

نویسندگان English

Seyed Komail Tayebi ¹

Mohammad naqi Nazarpour ²

Narges Shomali ³

Ayoub Khazaei ⁴

¹ Professor of Economics, University of Isfahan

² Assistant Professor of Mofid University Economics

³ Master of Economics Mofid University

⁴ PhD student in Economics, Mazandaran University

چکیده English

This study has examined the relationship between profitability of Iran’s banking system and its main determinants including competitiveness, financial development indicators and other macroeconomic variables such as inflation and income per capita. To this end, the study has specified an econometric profitability model and estimated it by the panel data approach using data of the Iran’s banking system over the period 1996-2005. The investigation has focused particularly on two groups of Iranian banks: 1) private banks such as Eghtesad Novien Bank, Parsian Bank, Karafarin Bank, and Saman Bank, and 2) non-specialized public banks such as Iran Melli Bank, Saderat Bank, Sepah Bank, Tejarat Bank and Mellat Bank.
The empirical results for both groups of banks have shown that financial development indicators and other explanatory variables have had different effects on profitability. A various indicators of financial development as well as bank competitiveness have not had significant effect on the profitability of the non-specialized public banks, while income per capita has affected significantly. This result is similar to the private banks where financial development does not play a significant role in their profitability enhancement. These findings point out the structural problems of the banking system performance in the country. The implication relies on reforming the banking system toward a more efficient performance of financial institutions.

کلیدواژه‌ها English

Competitiveness

Financial Development

Banking system

الف- فارسی
1. باقری، حسن؛ «عوامل مؤثر بر سودآوری بانک‌های تجاری (مطالعه موردی: بانک رفاه)»، مجله تحقیقات مالی، 1385، شماره 21.
2. حسینی، سیدشمس‌الدین؛ سوری، امیررضا؛ «برآورد کارایی بانک‌های ایران و عوامل مؤثر بر آن»، پژوهش‌نامه اقتصادی، 1386، شماره 2.
3. دارابی، رویا؛ مولایی، علی؛ «اثر متغیرهای نقدینگی، تورم، حفظ سرمایه و تولید ناخالص داخلی بر سودآوری بانک ملت»، مجله دانش مالی تحلیل اوراق بهادار، 1390، شماره 10.
4. دائی‌کریم‌زاده، سعید؛ علیمرادی ریزی، محمد؛ حبیبی‌پور، حجت‌اله؛ «بررسی عوامل مؤثر بر تجهیز منابع بانکی: مطالعه موردی شعب بانک رفاه شهر اصفهان»، 1389. منبع: marketingarticles.ir/ArtBank/habibipoor.pdf.
5. زارعی، ژاله؛ همتی، مریم؛ «عملکرد نظام بانکی ایران»، تازه‌های اقتصاد، 1390، شماره 131.
6. شاهچرا، مهشید؛ «مقایسه بانکداری در ایران و منطقه خاورمیانه»، تازه‌های اقتصاد، 1389، شماره 130.
7. شفیعی، افسانه؛ «تحلیل ساختار، کارایی و هزینه اجتماعی انحصار؛ مطالعه موردی صنعت بانکداری ایران»، پایان‌نامه دکتری، دانشگاه علامه طباطبائی، دانشکده اقتصاد، 1388.
8. صبوری، شهین؛ «بررسی عوامل مؤثر بر سوددهی بانک‌های تجاری (مطالعه موردی بانک ملت؛ دوره زمانی 1375-1359)»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، 1377.
9. طوسی، محمدرضا؛ «رقابت و ثبات مالی: چالش‌های پیش رو در سیستم بانکی کشور»، مجموعه مقالات شانزدهمین همایش بانکداری اسلامی، تهران، مؤسسه عالی بانکداری، 1384.
10. طیبی، کمیل؛ سامتی، مرتضی؛ عباسلو، یاسر؛ «تقویت نظام بانکی ایران و اثر آن بر آزادسازی و رشد اقتصادی کشور»، مجموعه مقالات نوزدهمین همایش بانکداری اسلامی، تهران، مؤسسه عالی بانکداری، 1387.
11. گودرزی، آتوسا؛ زبیدی، حیدر؛ 1387، «بررسی تأثیر بانکداری الکترونیک بر سودآوری بانک‌های تجاری ایران»، فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی ایران، 1387، شماره 35.
12. ویسمه، مهدی؛ «بررسی نگرش خصوصی‌سازی و اثربخشی آن در بانک ملی ایران (با تأکید بر شعب شرق تهران)»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، 1389.
ب- لاتین
1. Bresnahan, T. F; 1982, "The Oligopoly Solution Concept Is Identified", Economic Letters 10, pp. 87-92.
2. Bourke, p; 1989, "Concentration and Other Determinants of Bank Profitability in Europe, North America and Australia", Journal of Banking and Finance, Vol. 13, pp. 65-67.
3. Das, Abhiman & Ray, Subhash C. & Nag, Ashok; 2009, "Labor-use efficiency in Indian banking: A branch-level analysis", Omega, Elsevier, vol. 37(2), pp. 411-425.
4. Delis ,D. Mattaios and Panayiotis, P.A. and Thanusoglou, C; 2006, "Determinants of Bank profitability in the south eastern European Region", Munich personal Repec Archive, No10274.
5. Fry, M. J; 1978, "Money and Capital or Financial Deeping in Economic Development? ", Journal of Maoney, Credit and Banking, 10(4): 464-475.
6. Gelb, A. H; 1989, Financial Policies, Growth and Efficincy, World Bank, Working Paper, No. 20, June.
7. Goldsmith, R; 1969, Financial Structure and development, New Haven, Yale University Press.
8. Lau, L. J; 1982, "On Identifing the Degree of Competitiveness from Industry Price and Output Data", Economic Letters 10, 93-99.
9. Panzar, J. and Rosse, J; 1987, "Testing for Monopoly Equilibrium", Journal of Industrial Economics, Vol. 35, no. 4, pp. 443-456.
10. Hicks, J. A; 1969, A Theory of Economic History, Oxford: Clarendon Press.
11. King, R. G. & Levine, R; 1993, "Finance and Growth: Schumpeter Might Be Right", Quarterly Journal of Economics, 108 (3): 717-737.
12. Levine, R; 1991, "Stock Markets, Growth and Tax Policy", Journal of Finance.
13. Mckinnon, R; 1973, Money and Capital in Economic Development, Washington, DC: Brooking Institution.
14. Moor, B. J; 1986, "Inflation and Financial Deepening", Journal of development Economics, 20(1): 125-133.
15. Patrick, H. T; 1966, "Financial Development and Economic Growth in Underdeveloped Countries", Economic Development Cultural Change,12(2): 174-189.
16. Shaw, E; 1973, Financial Deepening in Economic Development, New York: Oxford University Press.
17. Yong, Chin Liu & Jung, Hua Hung; 2006, "Services and the Long-term Profitability in Taiwans Banks", Global Finance Journal, vol. 17, Issue 2, December, pp. 177-191.