دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی

دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی

طراحی مدل نگاشت فازی عوامل مؤثر بر مقابله با رانت اقتصادی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه لرستان، خرم اباد، ایران.
2 دانشیار، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه لرستان، خرم اباد، ایران.
3 استادیار، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم اباد، ایران.
چکیده
رانت اقتصادی موضوعی چندبعدی است که عوامل متعددی بر ایجاد آن مؤثر هست که تأثیرات بسیار منفی بر رشد و توسعه اقتصادی دارد. افزایش رانت‌جویی نتایجی چون کاهش جذابیت فعالیت‌های تولیدی و کارآفرینانه، بی‌اعتمادی به بخش عمومی، فساد و افزایش ناکارایی و ناکارآمدی بخش عمومی را به دنبال دارد. بر اساس گزارش‌های اجتماعی، همزمان با اشاعه رانت، ضربه شدیدی به سیستم اقتصادی جوامع وارد شده و توزیع عادلانه ثروت امکان‌پذیر نیست. هدف از انجام این پژوهش ارائه مدل نگاشت فازی عوامل مؤثر بر مقابله با رانت اقتصادی است. جامعه آماری این پژوهش خبرگان آشنا با موضوع  شامل اساتید اقتصاد و حقوق و کارشناسان دستگاه‌های نظارتی آشنا با موضوع بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری گلوله برفی و تا رسیدن به کفایت نظری ادامه یافت. با توجه به اینکه در این پژوهش برای طراحی مدل عوامل مؤثر بر مقابله با رانت اقتصادی از روش نگاشت فازی استفاده شد، برای جمع‌آوری اطلاعات از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و پرسشنامه استفاده شد. نتایج پژوهش نشان‌دهنده این بود که عواملی مانند عدم اتکای دولت به منابع زیرزمینی، مدیریت ارتباطات خانوادگی، تقویت اقتدارگرایی سیاسی، کاهش عدم اطمینان محیطی، شایسته‌سالاری در به کارگیری افراد و شفافیت و جریان آزاد اطلاعات تأثیر بیشتری بر مقابله با رانت اقتصادی دارند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Presenting the Fuzzy Mapping Model of Factors Affecting Economic Rent in Iran

نویسندگان English

Ali Hasanvand 1
Mohsen Arefnezhad 2
Hossein Mahmoodi 3
1 Assistant Professor, Faculty of Management and Economics, Lorestan University, Khorram Abad, Iran.
2 Associate Professor, Faculty of Management and Economics, Lorestan University, Khorramabad, Iran.
3 Assistant Professor, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran.
چکیده English

Economic rent is a multi-dimensional issue with influential factors contributing to its creation, potentially causing significant negative effects on economic growth and development. The rise in rent-seeking behavior reduces the attractiveness of productive and entrepreneurial activities, fosters distrust in the public sector, increases corruption, and heightens inefficiency within the public sector. Reports have shown that widespread rent-seeking inflicts severe damage on economic systems and hampers fair wealth distribution. This research aims to present a fuzzy mapping model of factors influencing efforts to combat economic rent. The study population included experts in economics and law, as well as regulatory authorities. The snowball sampling method was employed until theoretical saturation was reached. Utilizing a fuzzy mapping method to design the model, information was gathered through semi-structured interviews and questionnaires. The findings indicate that factors such as government reliance on underground resources, management of familial relationships, strengthening political authoritarianism, reducing environmental uncertainty, meritocracy in employment, and transparency and free flow of information have a significant impact on combating economic rent.

کلیدواژه‌ها English

Economic rent
Fuzzy mapping
Rent-seeking
Governance
Iran
سیاهه منابع
الف- منابع فارسی:
بخارایی، احمد، و حمیدرضا غریبی. «نقد چارچوب تحلیلی مواجهه با فساد و رانت‌جویی در مقالات فارسی زبان»، فصلنامه مدیریت سازمان‌های دولتی 3، شماره 1 (زمستان 1393): 26-38.
بختیاری، زینب. «کاوش پویایی‌های رفتار سازمانی پیروی سمی با استفاده از نگاشت‌شناختی: مطالعه‌ای موردی در سازمان‌های دولتی کرمان»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه ولی عصر (عج) رفسنجان، 1395.
پریزاد، رضا، و سحر سجادیان. «بررسی رابطه اقتصاد رانتی و توسعه سیاسی»، دانش تفسیر سیاسی 3، شماره 8 (تابستان 1400): 54-71.
حسینی، سید اسداللّه. «بررسی رانت و مبارزه با رانت‌خواری از منظر نهج‌البلاغه»، دوفصلنامه تخصصی معارف اسلامی و اقتصاد 5، شماره 1 (شهریور 1398): 131-152.
درویش نوری کلاکی، نسرین، طیبه عارف‌نیا، و طاهره سلیمی. «تأثیر رانت‌خواری بر اقتصاد با رویکرد فقهی»، فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی 4، شماره 2 (تیر 1401): 129- 145.
دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله خامنه ای، «بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در هشتمین همایش ملی نخبگان جوان»، 1393 https://khl.ink/f/27985 .
رضایی، محمد، کاظم یاوری، مرتضی عزتی، و منصور اعتصامی. «بررسی اثر وفور منابع طبیعی (نفت و گاز) بر سرکوب مالی و رشد اقتصادی از کانال اثرگذاری بر توزیع درآمد»، پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران 4، شماره 14 (فروردین 1394): 89-122.
رودری، سهیل، ابوالفضل شاه‌آبادی، و لیلا آرغا. «نقش رکود و رونق در اثرگذاری رانت منابع نفتی بر شاخص توسعه مالی در ایران: آیا کیفیت نهادها موضوعیت دارد؟»، فصلنامه راهبرد مدیریت مالی دانشگاه الزهرا 11، شماره 1 (بهار 1402): 77-100.
زاهدغروی، مهدی، سعید کریمی پتانلار، زهرا میلا علمی، و محمدتقی گیلک حکیم آبادی. «علل، آثـار و روند فسـاد مالی اقتصاد ایـران: رویکرد آثار عدیده - علل عدیده»، دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی 4،  شماره 2 (اسفند 1396): 101-126.
شقاقی شهری، وحید، شیوا علیزاده، و ندا جمشیدی. «سنجش رانت اقتصادی در ایران با استفاده از منطق فازی»، دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی 6، شماره 1 (خرداد 1398): 245-266.
شیخ‌الاسلامی، محمدعلی، سید محمدتقی قبولی درافشان، و محمدتقی فخلعی. «بررسی فقهی حکم رانت‌خواری با استناد به قاعدهٔ لاضرر»، فصلنامه علمی فقه و اصول 53، شماره 2 (مرداد 1400): 105-124. 10.22067/jfu.v53i2.70298
عرب مازار، عباس، حجت ایزدخواستی، و سعید بیگ محمدی. «عوامل مؤثر بر کیفیت حکمرانی در کشورهای دارای رانت منابع طبیعی: رویکرد معادلات همزمان داده‌های تابلویی»، اقتصاد و الگوسازی 11، شماره 1 (خرداد 1399): 121-151.
فرجی دیزجی، سجاد، حسین صادقی، و زهرا لطفی. «اثر رانت نفت و فساد بر استقلال بانک مرکزی در کشورهای صادرکننده نفت»، فصلنامه پژوهش‌ها و سیاست های اقتصادی 29، شماره 98 (1400): ۴۱۷-۴۴۵.
فضلی‌نژاد، سیف‌اللّه، و مرتضی احمدیان. «اقتصاد رانتی در ایران و راه‌های برون‌رفت از آن»، مجله اقتصادی 10، شماره‌های 11 و 12 (بهمن و اسفند 1389): 129-158.
قلی‌زاده، مجتبی، میثم موسائی، و مصطفی ازکیا. «مطالعه جامعه‌شناختی ساختار اقتصادی ایران در شکل‌گیری فساد»، فصلنامه علمی اقتصاد و بانکداری اسلامی، شماره 27 (تابستان 1398): 221-243.
کاویانی، زهرا. «برآوردی از اندازه رانت در اقتصاد ایران به‌عنوان کشور نفتی» پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه صنعتی شریف، 1389.
گرجی، ابراهیم، و علیرضا اقبالی. «بررسی اقتصاد رانتی با تأکید بر سیکل‌های تجاری، سیاسی، تحلیلی، تئوریک»، پژوهشنامهٔ علوم سیاسی 6، شماره 3 (شهریور 1390): 137-154.
مداح، مجید، و سارا ابراهیمی. «اثر فرصت‌های رانت‌جویی بر حجم سپرده‌های بانکی بخش خصوصی در اقتصاد ایران»، فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی (رشد و توسعه پایدار) 16، شماره 2 (تابستان 1395): 57-72.
مسعودنیا، حسین، و پیمان شیخ محمودی. «آسیب‌شناسی اقتصادی و سیاسی دولت‌های رانتیر در خاورمیانه، مطالعه موردی کویت»، فصلنامه دولت‌پژوهی 6، شماره 21 (خرداد 1399): 139-177. https://doi.org/10.22054/tssq.2020.12778.109
ناصری، علیرضا، سجاد فرجی دیزجی، و حمیدرضا پورسلیم. «رانت منابع طبیعی، فساد و حکمرانی خوب (شواهدی از کشورهای دارنده منابع طبیعی)»، فصلنامه مطالعات اقتصاد انرژی 13، شماره 55 (زمستان 1396): 107-132. http://iiesj.ir/article-1-776-fa.html
همایون کاتوزیان، محمدعلی. ایران جامعه کوتاه‌مدت. ترجمه عبداللّه کوثری. تهران: نشر نی، 1391.
 
ب- منابع لاتین:
Acemoglu, Daron, and Thierry Verdier. “Property Rights, Corruption and the Allocation of Talent: A General Equilibrium Approach.” The Economic Journal 108, no. 450 (Sep 1998): 1381-1403. https://www.jstor.org/stable/2566185.
Aslund, Åslund, Peter Boone, and Simon Johnson. “Escaping the Under-Reform Trap.” Transition Economies: How Much Progress?48, no. special issue (2001): 88-108.
Beck, Roger, and JM Connolly. “Some Empirical Evidence on rent Seeking.” Public Choice 87 (1996): 19-33.
Bhagwati, Jagdish N. “Directly Unproductive Profit Seeking Activities.” Journal of Political Economy 90, no. 5 (Oct 1982): 988-1002. https://www.jstor.org/stable/1837129.
Bhattacharyya, Sambit, and Roland Hodler. “Natural resources, democracy, and corruption.” European Economic Review 54, no. 4 (May 2010): 608-621. https://doi.org/10.1016/j.euroecorev.2009.10.004.
Bulow, Jeremy, and Paul Klemperer. “Regulated Prices, Rent Seeking and Consumer Surplus.” Journal of Political Economy 120, no. 1 (February 2012): 160-186. https://doi.org/10.1086/665416.
Caballero, Ricardo. J, and Pierre Yared. “Future Rent Seeking and Current Public Saving.” Journal of International Economics 82, no. 2 (August 2010): 36-124.
Iqbal, Nasir, and Vince Daly. “Rent Seeking Opportunities and Economic Growth in Trasitional Economies.” Economic Modelling, Elsevier 37, no. C (2014): 16-22. 10.1016/j.econmod.2013.10.025.
Kim, Sunwoong, and Yoon-HaYoo. “Policies to Reduce Rent Seeking in Controlled Markets.” International Economic Journal 21, no. 1 (2007): 27-47. doi: 10.1080/10168730601180853.
Kosko, B. “Fuzzy cognitive maps.” International Journal of man-machine studies 24, no. 1 (1986): 65-75.
Kruger, Anne O. “The Political Economy of The Rent Seeking Society.” American Economic Review 64, no. 3 (1974): 291-303.
Salmeron, J., T. Mansouri, M. Moghadam, and A. Mardani. “Learning Fuzzy Cognitive Maps with modified asexual reproduction optimisation algorithm.” Knowledge-Based Systems 163 (2019): 723-735.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.