دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی 2423-4648 11 2 2026 04 11 Content of Issue 22, The Semi-Annual Journal of Economic Studies and Policies شناسنامه علمی دوفصلنامه مطالعات و سیاست‌های اقتصادی-پیاپی22 1 5 735074 FA Journal Article 1970 01 01 https://economic.mofidu.ac.ir/article_735074_6523c5f8b171ae5975209106d90ab742.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی 2423-4648 11 2 2026 02 20 Fitting the Yield Curve of Iranian Government Islamic Securities: A Comparison of Nelson-Siegel and Spline Models برازش منحنی بازده اوراق اسلامی دولت در ایران: مقایسۀ مدل‌های نلسون-سیگل و اسپلاین ‌ 7 54 733408 10.22096/esp.2025.2072880.1842 FA سعید موسوی ثمرین دانشجوی دکتری اقتصاد پولی، دپارتمان اقتصاد، دانشگاه مفید، قم، ایران. سیدضیاءالدین کیاالحسینی استادیار، دپارتمان اقتصاد، دانشگاه مفید، قم، ایران. سیدمحسن سجادی استادیار ، دپارتمان اقتصاد، دانشگاه مفید، قم، ایران. 0000-0001-5012-3349 مجید رضایی استادیار، دپارتمان اقتصاد، دانشگاه مفید، قم، ایران. Journal Article 2025 09 27 The yield curve plays a pivotal role in assessing government financing costs, measuring risk, and forming interest rate expectations. As dependence on public debt rises, accurate yield curve estimation becomes increasingly critical. While previous empirical studies in Iran have focused exclusively on Islamic Treasury Bills (ITBs), this study estimates the yield curve using a combined dataset of ITBs and Government Murabaha Bonds (GMBs) through the Nelson-Siegel (NS), Nelson-Siegel-Svensson (NSS), and spline models. Incorporating GMBs enhances curve fitting, although ITBs alone provide adequate estimates. The Diebold-Mariano test indicates no significant differences among models when using only ITBs. However, with the combined dataset, the baseline model outperforms the spline approach, though without a statistically significant advantage over the Nelson-Siegel model. Collinearity is rejected for the NS specification but confirmed for the NSS model. Analysis of the level (β₀) and slope (β₁) factors reveals stationary dynamics, suggesting stable underlying processes. Given the limited maturity diversity and low trading volumes in Iran's debt market, the NS model is recommended for practical applications. Several policy measures—including issuing securities with broader maturity ranges, introducing short-term zero-coupon and long-term inflation-indexed instruments, publishing a transparent issuance calendar, and enhancing coordination between the Ministry of Economy and the Central Bank—would improve data quality, yield curve continuity, and monetary policy effectiveness منحنی بازده نقش مهمی در ارزیابی هزینه‌های بدهی دولت، ریسک و انتظارات نرخ سود دارد. با افزایش اتکای دولت به انتشار بدهی، شناسایی دقیق‌تر منحنی اهمیت بیشتری می‌یابد. در ایران تمرکز مطالعات بر اوراق خزانه اسلامی (اخزا/ITBs) بوده است، اما این پژوهش با ترکیب داده‌های اَخزا و اوراق مرابحه دولتی (اراد/GMBs)، منحنی بازده را با مدل‌های نلسون–سیگل–اسونسن (NSS)، نلسون–سیگل (NS) و اسپلاین برآورد می‌کند. افزودن اراد سبب بهبود برازش منحنی می‌شود، هرچند اَخزا به‌تنهایی نیز عملکرد قابل قبولی دارد. در اخزا آزمون دایبولد–ماریانو تفاوت معناداری میان مدل‌ها نشان نمی‌دهد، اما در مجموعه ترکیبی (اَخزا و اراد)، مدل پایه نسبت به اسپلاین بهتر است، بدون برتری معنادار نسبت به نلسون–سیگل. همخطی در مدل نلسون–سیگل رد و در مدل پایه تأیید می‌شود. در مدل پایه، پویایی عامل سطح (β₀)و شیب (β₁)بررسی و مانا بودند. با توجه به محدودیت تنوع سررسید، حجم پایین معاملات و کوتاه‌مدت بودن اکثریت اوراق، مدل نلسون–سیگل برای استفاده‌های آتی توصیه می‌شود. اقداماتی مانند انتشار اوراق با سررسیدهای متنوع، معرفی ابزارهای کوتاه‌مدت بدون سودبرگ، اوراق بلندمدت شاخصی، اعلام تقویم انتشار و تقویت هماهنگی وزارت اقتصاد و بانک مرکزی، باعث بهبود کیفیت داده، پیوستگی منحنی و اثربخشی سیاست پولی می‌شود.

https://economic.mofidu.ac.ir/article_733408_94e32c4e3b1a7fcf1ede4fabfac05e98.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی 2423-4648 11 2 2026 02 20 Opportunities and Challenges of Artificial Intelligence in Equitable Income Distribution Policy (Case Study: Tax Optimization through Agent-Based Simulation) فرصت‌ها و چالش‌های هوش مصنوعی در سیاست‌گذاری عادلانه توزیع درآمد (مطالعه موردی: بهینه‌سازی مالیات با شبیه‌سازی عامل‌محور) 55 82 733411 10.22096/esp.2025.2064462.1827 FA مسعود صالحی رزوه پژوهشگر، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران. 0000-0002-0510-4656 Journal Article 2025 06 30 In an era marked by growing income inequality that threatens social stability and sustainable growth, and amid the evident inefficiencies of traditional redistribution mechanisms, Artificial Intelligence (AI) emerges as a dual-edged sword. While AI offers powerful tools for designing more equitable policies, it also risks exacerbating disparities by accelerating skill-biased technological change. This study first outlines a normative framework for justice to guide the design of equitable algorithms, addressing critical challenges such as algorithmic bias, privacy concerns, and lack of transparency. It emphasizes integrating principles of distributive justice, participatory design, human-in-the-loop oversight, and privacy-by-design into AI systems. Focusing on AI’s role as a policymaking tool, the study demonstrates its potential to optimize the equity-efficiency trade-off using an agent-based simulation. A virtual economy was modeled with four intelligent household agents and a social planner (government), testing three fiscal scenarios: zero, heavy, and balanced taxation. Results indicate that the balanced tax policy, compared to the zero-tax scenario, improved equity by 6.18% at the cost of a 4.83% efficiency reduction. Moreover, relative to the heavy-tax scenario, it enhanced efficiency by 12.2% with only a 1.9% equity reduction. This rebalancing ultimately raised social welfare—by 0.79% compared to the zero-tax scenario and by 10.27% compared to the heavy-tax scenario. These findings highlight the value of AI-driven simulation as a policy laboratory for designing smarter, more equitable fiscal systems. در شرایطی که نابرابری درآمدی، ثبات اجتماعی و رشد پایدار را به چالش کشانده‌اند و نظام‌های سنتی توزیع درآمد ناکارآمد بوده‌اند، هوش مصنوعی به‌مثابه پدیده‌ای دوگانه، می‌تواند ابزارهای قدرتمندی برای سیاست‌گذاری عادلانه‌تر فراهم کند و همزمان با تشدید تغییرات فناورانه مهارت‌محور، نابرابری را افزایش دهد. مقاله ضمن تبیین چهارچوب فلسفی عدالت در طراحی الگوریتم‌های منصفانه به بررسی چالش‌هایی مانند سوگیری الگوریتمی، نقض حریم خصوصی و عدم شفافیت پرداخته است و بر ضرورت ادغام اصول عدالت توزیعی در طراحی الگوریتم‌ها، مشارکت ذی‌نفعان، رویکرد انسان در حلقه و حفاظت از حریم خصوصی تأکید دارد. با تمرکز بر نقش هوش مصنوعی در جایگاه ابزاری برای سیاست‌گذاری، کاربرد آن در بهینه‌سازی بده‌بستان میان بهره‌وری و برابری از طریق مدل شبیه‌سازی عامل‌محور نشان داده می‌شود. با استفاده از آزمایشگاه اقتصادی مجازی شامل چهار عامل هوشمند (خانوارها) و برنامه‌ریز اجتماعی (دولت)، سناریوهای مالیاتی صفر، سنگین و متعادل آزمون شد. نتایج نشان داد سیاست متعادل در مقایسه با مالیات صفر با کاهش ۴.۸۳ درصدی بهره‌وری، برابری را ۶.۱۸ درصد بهبود بخشید؛ همچنین در مقایسه با سیاست مالیات سنگین با فدا کردن ۱.۹ درصد از برابری، بهره‌وری را ۱۲.۲ درصد افزایش داد. این بده‌بستان، رفاه اجتماعی را ۰.۷۹ درصد نسبت به مالیات صفر و ۱۰.۲۷ درصد نسبت به مالیات سنگین افزایش داد. این یافته بیانگر اهمیت هوش مصنوعی به‌منزله آزمایشگاه سیاستی برای طراحی سیاست‌های هوشمند است.

https://economic.mofidu.ac.ir/article_733411_94306e374e1b87586e2124d229b0afa6.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی 2423-4648 11 2 2026 02 20 Nowcasting Iran's Quarterly Economic Growth Using Sentiment Analysis of News Texts کنون‌بینی رشد اقتصادی فصلی ایران با استفاده از تحلیل احساس متون خبری 83 106 724394 10.22096/esp.2025.2044951.1795 FA مرتضی بیرانوند دانشجوی دکتری اقتصاد، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران. 0000-0003-4239-010X سید محمدجواد رزمی استاد، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران. 0000-0001-5974-4491 سید سعید ملک الساداتی استادیار ، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران. 0000-0002-0806-7432 Journal Article 2024 11 04 This study introduces a novel framework for nowcasting Iran's quarterly GDP growth by leveraging sentiment analysis of economic news. A web crawler was employed to collect economic news articles from March 2005 to December 2023. The sentiment orientation (negative, neutral, positive) and intensity of each article were quantified using the Persian adaptation of the SentiStrength lexicon. Quarterly aggregation of these scores formed a composite news sentiment index. Statistical analysis reveals a significant correlation between this index and quarterly economic growth, offering valuable insights into Iran's short-term economic fluctuations. Furthermore, incorporating the sentiment index into a forecasting model leads to superior performance metrics compared to a benchmark univariate time-series model. By capturing shifts in economic sentiment in real-time, this approach provides a more timely and comprehensive understanding of Iran's economic trajectory, even prior to the release of official GDP statistics. این پژوهش با استفاده از تحلیل احساس اخبار اقتصادی، رویکرد جدیدی را برای کنون‌بینی رشد اقتصادی سه‌ماهه ایران ارائه می‌دهد. در این راستا از اخبار روزانه اقتصادی به زبان فارسی و از ابتدای سال 1384 تا انتهای فصل سوم سال 1402 استفاده شده است. در ادامه، جهت‌گیری حسی (منفی، خنثی، مثبت) متن هر خبر و نمره حسی آن با استفاده از نسخه فارسی واژه‌نامه سنتی استرنگت مشخص و با تجمیع فصلی نمرات حسی اخبار، شاخص حسی ایجاد شده است. نتایج نشان می‌دهد که این شاخص از نظر آماری با رشد اقتصادی سه‌ماهه رابطه معنی‌داری دارد و به‌مثابه منبع اطلاعات مفید درباره روندهای کوتاه‌مدت اقتصادی در ایران عمل می‌کند؛ همچنین استفاده از این شاخص در مقایسه با مدل سری زمانی تک متغیره، بهبود معیارهای ارزیابی مدل را به همراه دارد و به درک شرایط اقتصادی در زمان واقعی و پیش از انتشار آمار رسمی کمک می‌کند.

https://economic.mofidu.ac.ir/article_724394_e502d8c097ad08896a98d4eaa1a4f010.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی 2423-4648 11 2 2026 02 20 Investigating the Effect of Exports on Iran's Economic Growth: A Mixed Data Analysis with Different Frequencies بررسی اثر صادرات بر رشد اقتصادی ایران: رویکرد داده‌های ترکیبی با تواتر متفاوت 107 139 731249 10.22096/esp.2025.2049036.1802 FA سید کمال صادقی استاد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. زهرا حسین ذیاب الجمالی دانشجوی دکتری اقتصاد توسعه، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. Journal Article 2024 12 26 Economic growth stands as one of the most pivotal macroeconomic objectives for Iran. Consequently, identifying and examining the factors influencing the country's economic growth is of paramount importance. This study employs a Mixed Data Sampling (MIDAS) approach to investigate the impact of exports on economic growth during the period 2004-2023 (1383-1402 in the Persian calendar). The findings reveal that the effect of exports on economic growth is contingent upon the prevailing monetary policy stance and the rate of exchange rate growth. Specifically, the results demonstrate that when low export levels coincide with a contractionary monetary policy and high exchange rate growth, economic growth exhibits a strong positive response to the export situation. Conversely, under an expansionary monetary policy, the response of economic growth to exports is conditional on exchange rate movements. If the exchange rate remains stable amid a high number of exchange rate interventions, economic growth shows little responsiveness to exports. This research underscores that the impact of exports on economic growth is not direct, but rather mediated by the interplay between monetary policy and exchange rate dynamics. رشد اقتصادی یکی از مهم‌ترین اهداف کلان اقتصادی برای ایران است. در این راستا بررسی عواملی که بر رشد اقتصادی کشور نقش دارند بسیار حیاتی است. مطالعه حاضر با استفاده از روش داده‌های ترکیبی با فرکانس متفاوت به بررسی اثرگذاری صادرات بر رشد اقتصادی در بازه زمانی 1383-1402 پرداخته است. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که اثرگذاری صادرات بر رشد اقتصادی در وضعیت‌های مختلف سیاست پولی و رشد نرخ ارز متفاوت است. نتایج مؤید آن است که هنگامی که صادرات‌های اندک که با سیاست پولی انقباضی و رشد شدید نرخ ارز همراه شود، رشد اقتصادی واکنش مثبت شدید به وضعیت صادرات نشان می‌دهد. در مقابل در زمان‌هایی که سیاست پولی انبساطی در ایران اجرا می‌شود واکنش رشد اقتصادی به صادرات منوط به تغییرات نرخ ارز است، به‌طوری‌که اگر نرخ ارز ثابت بماند و تعداد سرکوب بالا باشد، رشد اقتصادی واکنش چندانی به صادرات نشان نخواهد داد. این مطالعه نشان می‌دهد که اثرگذاری صادرات بر رشد اقتصادی منوط به این امر است که در دوران سیاست پولی انبساطی، تغییرات نرخ ارز همسو با سیاست پولی باشد.

https://economic.mofidu.ac.ir/article_731249_65cfef873797ededa98c49d38bf31be9.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی 2423-4648 11 2 2026 02 20 Studying the Impact of the Digital Economy on Total Factor Productivity: Evidence from Developing Asian Countries مطالعه تأثیر اقتصاد دیجیتال بر بهره‌وری کل عوامل تولید: شواهدی از کشورهای در حال توسعه آسیایی 141 164 731600 10.22096/esp.2025.2065560.1828 FA عزت الله هاشمزهی دانشجوی دکتری اقتصاد، گروه اقتصاد، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران. رضا زینل زاده استادیار، گروه اقتصاد، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران. 0000-0002-9859-7305 محسن زاینده رودی دانشیار، گروه اقتصاد، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران. Journal Article 2025 07 11 Productivity stands as a fundamental driver of economic growth and development, commanding significant attention from both advanced and developing economies in recent decades. The growth of productivity is shaped by various factors contingent upon national conditions and economic environments. Notably, the digital economy—supported by the expansion of information and communication technology (ICT) and its infrastructure—offers substantial opportunities for enhancing productivity. This study examines the effect of digital economy indicators on total factor productivity (TFP) in a selection of developing Asian countries from 2003 to 2022 using a panel data model with fixed effects. Estimation results reveal that the E-Government Development Index and the E-Commerce Index exert a positive and statistically significant impact on TFP. Furthermore, a composite digital economy index also demonstrates a positive and significant influence on TFP. These findings suggest that policymakers in developing Asian economies can foster total factor productivity by strategically advancing digital economy indicators. بهره‌وری از عوامل مؤثر در رشد و توسعه اقتصادی است و در چند دهه گذشته مرکز توجه اقتصادهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه، قرار گرفته است. رشد بهره‌وری تحت تأثیر عوامل مختلفی با توجه به شرایط و محیط اقتصادی کشورها قرار دارد. در این میان اقتصاد دیجیتال که بیشتر با گسترش فناوری اطلاعات و زیرساخت‌های آن پشتیبانی می‌شود، می‌تواند فرصت‌های چشمگیری برای رشد بهره‌وری فراهم کند. بنابراین تحقیق حاضر به بررسی تأثیر شاخص‌های اقتصاد دیجیتال بر بهره‌وری کل عوامل تولید در منتخبی از کشورهای درحال‌توسعه آسیا در دوره زمانی 2003-2022 با استفاده از الگوی x پانل دیتا پرداخته است. نتایج حاصل از برآورد مدل‌ها نشان دادند که شاخص دولت الکترونیک و شاخص تجارت الکترونیک تأثیر مثبت و معنادار بر بهره‌وری کل عوامل تولید در کشورهای منتخب درحال‌توسعه آسیا دارند. همچنین شاخص کلی اقتصاد دیجیتال تأثیر مثبت و معنادار بر بهره‌وری کل عوامل تولید داشت؛ بنابراین کشورهای درحال‌توسعه آسیا می‌توانند با بهبود شاخص‌های اقتصاد دیجیتال در کشورهای خود باعث افزایش بهره‌وری کل عوامل تولید شوند.

https://economic.mofidu.ac.ir/article_731600_e2f461e59170890ba32283e53b44dfe9.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی 2423-4648 11 2 2026 02 20 The Impact of Government's Financial Commitments Burden on Development Budget Deviation in Iran: Testing the Political Pressure Hypothesis within the Public Choice Theory Framework تأثیر بار تعهدات مالی دولت بر انحراف بودجه عمرانی در ایران: آزمون فرضیه فشار سیاسی در چهارچوب نظریه انتخاب عمومی 165 190 734335 10.22096/esp.2026.2071673.1839 FA محمدعلی مقصودپور استادیار، گروه اقتصاد، مجتمع آموزش عالی بافت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. 0009-0007-3288-0400 بهنام کرمشاهی استادیار، گروه حسابداری، مجتمع آموزش عالی بافت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. Journal Article 2025 09 14 This study investigates the impact of government financial commitments on capital budget deviation in Iran over the period 2001–2023. Utilizing the Autoregressive Distributed Lag (ARDL) framework, the empirical results demonstrate that an increase in financial obligations—including debt servicing and subsidy payments—exacerbates deviations in the capital budget in both the short run and the long run. Furthermore, reliance on oil revenues and growth in current expenditure significantly amplify such deviations, whereas higher tax revenues and economic growth serve to mitigate them. These findings suggest that budget deviations arise not merely from economic constraints but also from political pressures. Grounded in public choice theory, the analysis implies that policymakers facing resource scarcity tend to prioritize immediate commitments over long-term investments as a strategy to secure short-term political support. The insignificance of the election-year variable indicates that electoral competition predominantly centers on current spending rather than on infrastructure projects. Ultimately, the burden of financial commitments impedes the realization of budget targets. Accordingly, comprehensive reforms in subsidy policies, debt management, reduction of oil dependency, and strengthening of the tax base are essential to curbing budget deviations and enhancing fiscal efficiency. این پژوهش به بررسی اثر بار تعهدات مالی دولت بر انحراف بودجه عمرانی ایران در سال‌های ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۲ می‌پردازد. به این منظور از الگوی ARDL برای تحلیل روابط کوتاه‌مدت و بلندمدت استفاده شد. یافته‌ها نشان داد افزایش تعهدات مالی دولت ــ شامل بازپرداخت بدهی و پرداخت یارانه ــ در هر دو افق زمانی، سبب افزایش انحراف بودجه عمرانی می‌شود؛ همچنین وابستگی بودجه به درآمدهای نفتی و رشد هزینه‌های جاری اثر مثبت و معناداری بر انحراف دارند، در حالی که افزایش سهم درآمدهای مالیاتی و رشد اقتصادی آن را کاهش می‌دهند. نتایج بیانگر آن است که انحراف بودجه عمرانی فقط ریشه در محدودیت‌های اقتصادی ندارد، بلکه فشارهای سیاسی نیز نقش مهمی ایفا می‌کنند. در چهارچوب نظریه انتخاب عمومی، سیاست‌گذاران هنگام کمبود منابع و ضرورت بازپرداخت بدهی‌ها برای جلب حمایت کوتاه‌مدت گروه‌های ذینفع و کاهش هزینه‌های سیاسی، بودجه عمرانی بلندمدت را فدای تعهدات جاری می‌کنند. از سوی دیگر، بی‌معنابودن اثر متغیر سال انتخابات نشان می‌دهد، رقابت‌های انتخاباتی بیشتر بر هزینه‌های جاری متمرکز است و پروژه‌های عمرانی به دلیل ماهیت بلندمدت خود، کمتر در این فرایند به کار گرفته می‌شوند. به‌طورکلی بار تعهدات مالی و فشارهای سیاسی ساختاری مانعی اساسی در تحقق بودجه‌های عمرانی است؛ بنابراین اصلاح نظام یارانه‌ای، مدیریت بدهی‌ها، کاهش وابستگی به نفت و تقویت منابع پایدار مالیاتی می‌تواند به کاهش انحراف و بهبود کارایی بودجه‌ریزی کمک کند.

https://economic.mofidu.ac.ir/article_734335_b46e1d49b217a33f04d1affa47ffbc9c.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی 2423-4648 11 2 2026 02 20 Bank stability analysis with emphasis on the role of macroeconomic shocks in Iran's ‎economy تحلیل ثبات بانک با تأکید بر نقش شوک‌های اقتصاد کلان در اقتصاد ایران 191 215 724393 10.22096/esp.2025.2004336.1720 FA ئاسو اسماعیل پور دانش‌آموخته دکتری اقتصاد پولی- مالی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. 0000-0001-7428-1448 جعفر حقیقت استاد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. زهرا کریمی تکانلو استاد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. Journal Article 2023 06 09 This study aimed to analyze bank stability with an emphasis on the role of macroeconomic shocks in Iran's economy. Employing the Factor Augmented Vector Autoregression (FAVAR) approach, the research was conducted annually on a relatively small scale over the period 1991–2022 to examine macroeconomic shocks and bank stability. Recent studies indicate growing attention towards models that incorporate a wide range of economic information in their framework. This has been facilitated by augmenting traditional Vector Autoregression (VAR) models with one or more unobserved factors. The effects of shocks to output, inflation, the exchange rate, oil revenues, and the money supply were investigated. Four indicators were used to estimate the latent variable of bank stability, including Return on Assets (ROA), liquidity risk, leverage, and the Z-score. According to the results, shocks to the money supply, inflation, output, oil revenues, and the exchange rate generate ripple effects within the banking sector, persisting for approximately 3 to 6 years. Furthermore, the impact of inflation, money supply, and the exchange rate on the banking sector is more prolonged and persistent than that of output and oil revenue shocks. The banking sector responds to inflation and exchange rate shocks more promptly than to other shocks. Notably, an increase in the money supply does not immediately translate into production and investment activities, suggesting a probable delayed transmission. Additionally, an inflation shock exerts a stronger impact on bank stability in the short term, with its effect diminishing over the long term. هدف پژوهش حاضر تحلیل ثبات بانک با تأکید بر نقش شوک‌های اقتصاد کلان در اقتصاد ایران است که با استفاده از رویکرد خودتوضیحی برداری عامل تعمیم‌یافته (FAVAR) در طی دوره زمانی 1370 تا 1400 به‌صورت سالانه با مقیاس نسبتاً کوچک برای بررسی شوک‌های اقتصاد کلان و ثبات بانکی استفاده شد. بررسی‌های اخیر از افزایش توجه به مدل‌هایی که در طراحی آنها طیف گسترده‌ای از اطلاعات اقتصادی مورد استفاده قرار می‌گیرد، حکایت دارد. این امر با تکمیل کردن مدل‌های سنتی خودرگرسیون برداری (VAR) با استفاده از یک یا چند عامل، امکان‌پذیر شده است. تأثیر شوک‌های تولید، تورم، نرخ ارز، درآمدهای نفتی و حجم پول، بررسی شده است. برای برآورد متغیر پنهان ثبات بانک از چهار شاخص استفاده شده است که شامل بازده دارایی، ریسک نقدینگی، اهرم مالی و Z-score هستند. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده شوک‌های حجم پول، تورم، تولید، درآمدهای نفتی و نرخ ارز، اثر موج‌مانندی در بخش بانک ایجاد می‌کند که این اثر حدود 3 تا 6 سال در بخش بانک ماندگار می‌شود و از سوی دیگر، تأثیر تورم، حجم پول، نرخ ارز بر بخش بانک طولانی‌تر و ماندگارتر از تأثیر شوک‌های تولید و درآمدهای نفتی است و بانک به شوک‌های تورم و نرخ ارز نسبت به سایر شوک‌ها زودتر واکنش نشان می‌دهد به‌طوری که افزایش حجم پول به‌سرعت به حوزه فعالیت‌های تولید و سرمایه‌گذاری سوق پیدا نمی‌کند و احتمالاً با تأخیر این عمل اتفاق می‌افتد و شوک تورم در اوایل دوره تأثیرش بر ثبات بانک بیشتر و در اواخر دوره تأثیرش کاهش می‌یابد.

https://economic.mofidu.ac.ir/article_724393_cfd919ee4bbefdb1948ca331a5eabb39.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی 2423-4648 11 2 2026 02 20 The Impact of Budget Deficit and Monetary Policy Transparency on Exchange Rate Instability in MENA Countries Using a Quantile Approach تأثیر کسری بودجه و شفافیت سیاست‌های پولی بر بی‌ثباتی نرخ ارز در کشورهای منطقه منا با استفاده از رهیافت چندک 217 245 729279 10.22096/esp.2025.2060571.1820 FA عبدالرحیم هاشمی دیزج دانشیار، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. 0000-0002-5334-6019 محمد حسن زاده استاد، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. احمد یوسف فهد دانشجوی کارشناسی ارشد اقتصاد، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. Journal Article 2025 05 13 Exchange rate volatility poses a significant challenge to MENA economies, adversely affecting economic stability, foreign trade, and investment flows. This study investigates the impact of budget deficits and central bank transparency on exchange rate volatility in selected MENA countries from 2010 to 2022. Employing a Wavelet Quantile Regression approach, the analysis captures nonlinear relationships across different time horizons and distribution quantiles. The findings reveal that both budget deficits and monetary policy transparency significantly influence exchange rate volatility, with distinct temporal patterns: monetary policy transparency exerts stronger effects in the short term, while budget deficits demonstrate more pronounced impacts in the short and medium terms. These effects notably diminish in the long run. The study underscores that enhancing central bank transparency and implementing prudent fiscal policies are crucial for mitigating exchange rate volatility and promoting economic stability in the region. بی‌ثباتی نرخ ارز به‌منزله یکی از چالش‌های اصلی اقتصادهای منطقه منا بر ثبات اقتصادی، تجارت خارجی و سرمایه‌گذاری تأثیر منفی می‌گذارد. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر کسری بودجه و شفافیت سیاست‌های پولی بانک‌های مرکزی بر بی‌ثباتی نرخ ارز در کشورهای منتخب این منطقه انجام شده است. پژوهش حاضر با استفاده از داده‌های سالانه دوره 2010 تا 2022 و مدل چندک موجک، تأثیر کسری بودجه و شفافیت سیاست‌های پولی را بر بی‌ثباتی نرخ ارز در کشورهای منتخب منا تحلیل کرده است. این مدل امکان بررسی روابط غیرخطی متغیرها در بازه‌های زمانی کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت را فراهم می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که کسری بودجه و شفافیت سیاست‌های پولی تأثیرات معناداری بر بی‌ثباتی نرخ ارز دارند. شفافیت سیاست‌های پولی در کوتاه‌مدت و کسری بودجه در کوتاه‌مدت و میان‌مدت اثرات قوی‌تری دارند در حالی که این تأثیرات در بلندمدت کاهش می‌یابد. پیشنهاد می‌شود بانک‌های مرکزی منطقه منا با افزایش شفافیت سیاست‌های پولی و مدیریت بهینه کسری بودجه، نوسانات نرخ ارز را کاهش داده و ثبات اقتصادی را تقویت کنند.

https://economic.mofidu.ac.ir/article_729279_3e2d8ab98b71547312f4deafe1fbf8f8.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی 2423-4648 11 2 2026 02 20 Optimal Monetary Policy Mechanism Design under Asymmetric Information: Evidence from Iran طراحی مکانیزم بهینه سیاست پولی در شرایط اطلاعات نامتقارن: مطالعه‌ای بر داده‌های اقتصاد ایران 247 274 733407 10.22096/esp.2026.2071517.1838 FA علیرضا عرفانی استاد، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. نیما جهانی دانشجوی دکتری اقتصاد، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. Journal Article 2025 09 12 The implementation of monetary policy in developing economies, such as Iran, confronts substantial challenges due to asymmetric information concerning inflation expectations, the volume of active liquidity, and sectoral shocks. This study employs the framework of mechanism design theory to propose a monetary policy structure that enables the central bank to approximate optimal decision-making, even in the presence of such hidden information. To this end, an incentive-compatible monetary policy rule is first formulated, utilizing observable indicators—including the free-market exchange rate, the money-to-liquidity ratio, and the official inflation rate—as behavioral signals. Subsequently, the performance of this proposed rule is evaluated against the conventional Taylor rule using monthly data from the Iranian economy spanning 2006 to 2023. Estimation results from a vector autoregressive (VAR) model indicate that the proposed rule outperforms the Taylor rule, yielding a significant reduction in the overall policy error. Furthermore, impulse response functions illustrate that the reactions of key variables, such as the exchange rate and inflation, to policy shocks exhibit more stable and controllable dynamics within the proposed mechanism framework. در اقتصادهای در حال توسعه مانند ایران، سیاست‌گذاری پولی با مشکل‌هایی جدی مواجه است؛ ازجمله نبود دسترسی به اطلاعات کامل درباره انتظارات تورمی، سطح نقدینگی فعال و شوک‌های بخشی که سبب شکل‌گیری فضای تصمیم‌گیری تحت اطلاعات ناقص می‌شود. این مقاله با بهره‌گیری از چهارچوب نظریه طراحی مکانیسم، می‌کوشد ساختاری برای سیاست پولی ارائه دهد که در آن بانک مرکزی، حتی با وجود اطلاعات پنهان در رفتار عاملان اقتصادی، بتواند به تصمیماتی نزدیک به بهینه دست یابد. به این منظور، ابتدا قاعده سیاست پولی مبتنی بر مکانیسم انگیزشی پیشنهاد می‌شود که از شاخص‌های مشاهده‌پذیر مانند نرخ ارز آزاد، نسبت پول به نقدینگی و نرخ تورم رسمی به‌منزله سیگنال‌های رفتاری استفاده می‌کند؛ سپس با استفاده از داده‌های ماهانه اقتصاد ایران طی دوره ۱۳۸۵ -۱۴۰۲، شامل نرخ بهره بازار بین‌بانکی (نماینده ابزار سیاست پولی)، نرخ ارز بازار آزاد، نسبت پول در گردش به نقدینگی کل، بازدهی اوراق بدهی دولتی و شاخص قیمت مصرف‌کننده، استخراج‌شده از منابع رسمی، عملکرد این قاعده با قاعده تیلور سنتی مقایسه می‌شود. نتایج حاصل از تخمین مدل خودرگرسیونی برداری نشان می‌دهد که قاعده پیشنهادی با کاهش چشمگیر در مجموع خطای سیاست‌گذاری، عملکردی مؤثرتر نسبت به قاعده تیلور دارد؛ همچنین واکنش متغیرهایی مانند نرخ ارز و تورم به شوک‌های سیاستی در قالب نمودارهای پاسخ آنی، بیانگر رفتار پایدارتر و قابل کنترل‌تر در چهارچوب مکانیسم پیشنهادی است.

https://economic.mofidu.ac.ir/article_733407_66544a241df68df5dd02eaef1bc0ccec.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی 2423-4648 11 2 2026 02 20 The time-varying optimal portfolio design with minimum risk: New evidence from time-varying vector autoregression model طراحی سبد بهینه پویای سرمایه‌گذاری با حداقل ریسک: شواهدی جدید از الگوی خودرگرسیون برداری متغیر در زمان 275 303 724395 10.22096/esp.2025.2044734.1793 FA سعید فراهانی فرد استاد، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه قم، قم، ایران. 0000-0002-0316-863X ساناز رحیمی دانشجوی دکتری علوم اقتصادی ، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه قم، قم، ایران. 0000-0003-3784-8091 سهیل رودری دانش آموخته دکتری تخصصی علوم اقتصادی ، دانشکده علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران. Journal Article 2024 11 01 This study aims to design an optimal investment portfolio to minimize risk and enhance returns. Using daily data from 10 active companies listed on the Tehran Stock Exchange from October 30, 2016, to April 29, 2023, we employ the Time-Varying Parameter Vector Autoregression (TVP-VAR) model. Portfolio optimization is conducted using the Minimum Variance Portfolio (MVP), Minimum Correlation Portfolio (MCP), and Minimum Connectivity Portfolio (MCoP) approaches. The results show that the MVP strategy yields the highest cumulative portfolio returns. Under normal market conditions, the largest optimal weights are allocated to Damavand (19%), Tapico (18%), and Seshahd (15%), whereas asset compositions shift significantly during bullish and bearish markets. Dynamic weight analysis indicates that certain companies, such as Shetran and Tapico, play a crucial role in risk hedging during specific periods. This study demonstrates that using dynamic, time-varying models improves analytical accuracy and aligns more closely with market realities. It also emphasizes the importance of educating investors on dynamic portfolio management and advanced tools for adjusting investment portfolios. The findings offer valuable insights for policymakers and market participants, highlighting the need for flexible investment strategies that can adapt to evolving market conditions. این پژوهش با هدف طراحی سبد سرمایه‌گذاری بهینه برای کاهش ریسک و افزایش بازده صورت گرفته است. به این منظور، داده‌های 10 شرکت فعال در بورس تهران در بازه زمانی 08/08/1395 تا 02/10/1402 با تواتر روزانه مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. روش تحقیق مبتنی بر الگوی خودرگرسیون برداری متغیر در زمان (TVP-VAR) است که از رویکردهای حداقل واریانس MVP))، حداقل همبستگی MCP)) و حداقل اتصال (MCoP) برای تدوین سبد سرمایه‌گذاری بهره می‌گیرد. یافته‌ها نشان می‌دهد که بازدهی انباشته پورتفوی در حالت حداقل واریانس بیشتر است. در شرایط عادی بازار، بیشترین وزن بهینه مربوط به شرکت‌های دماوند (19%)، تاپیکو (18%) و ثشاهد (15%) بوده است؛ در حالی که در شرایط صعودی و نزولی بازار، ترکیب دارایی‌ها به‌طور قابل توجهی تغییر می‌کند. تحلیل وزن بهینه پویا نشان می‌دهد که برخی شرکت‌ها مانند شتران و تاپیکو در بازه‌های زمانی مشخص نقش کلیدی در پوشش ریسک ایفا می‌کنند. نتایج پژوهش تأکید دارد که استفاده از مدل‌های پویا و متغیر در زمان می‌تواند دقت تحلیل را افزایش دهد و انطباق بیشتری با واقعیت‌های بازار داشته باشد. همچنین، آموزش سرمایه‌گذاران در زمینه مدیریت پورتفوی پویا و استفاده از ابزارهای پیشرفته برای تنظیم سبد سرمایه‌گذاری پیشنهاد می‌شود. یافته‌ها دلالت‌هایی برای سیاست‌گذاران و فعالان بازار سرمایه دارد و بر ضرورت تدوین سیاست‌های سرمایه‌گذاری انعطاف‌پذیر تأکید می‌کند.

https://economic.mofidu.ac.ir/article_724395_3fa7c9d69088cf30418f439e98b1c74c.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی 2423-4648 11 2 2026 02 20 The formation of price bubbles in stock, currency and oil markets and their impact on Iranian business شکل‌گیری حباب‌های قیمتی بازارهای سهام، ارز و نفت و تأثیر آنها بر ادوار تجاری اقتصاد ایران 305 334 731599 10.22096/esp.2025.2054119.1806 FA ناهید بهاروند دانش آموخته دکتری علوم اقتصادی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. 0009-0006-8438-8357 اسمعیل ابونوری استاد، دانشکده اقتصاد، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. یونس نادمی دانشیار، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران. Journal Article 2025 02 22 This study investigates the impact of price bubbles in Tehran's stock market, foreign exchange market, and oil market on the boom and recession cycles of Iran's economy. Using quarterly data from Spring 2008 to Spring 2024, price bubbles in these financial markets were identified via the Generalized Supremum Augmented Dickey-Fuller (GSADF) test, while business cycles were extracted using the Hodrick-Prescott (HP) filter. The influence of these bubbles on Iran's business cycles was then analyzed through Markov-Switching Regression. The results from the estimated models indicate that fluctuations in gross fixed capital formation, inflation rate, and financial crises exert negative effects on business cycles, whereas labor force fluctuations have a positive effect. A key finding is that price bubbles in the stock, currency, and oil markets exert an asymmetric effect: they have a positive impact during recessionary periods, thereby exacerbating economic downturns, and a negative impact during boom periods, consequently curtailing economic growth. مطالعهٔ حاضر با هدف بررسی تأثیر حباب‌های قیمتی بازارهای سهام تهران، ارز و نفت بر دوره‌های رکود و رونق اقتصاد ایران با استفاده از داده‌های فصلی طی دورهٔ زمانی بهار 1387 تا بهار 1403 است. برای این منظور، حباب‌های قیمتی بازارهای مالی مورد بررسی به کمک آزمون دیکی فولر سوپریمم تعمیم‌یافته (GSADF) و ادوار تجاری نیز با به‌کارگیری فیلتر هودریک پرسکات استخراج شدند و سپس با استفاده از روش چرخشی مارکوف سوئیچینگ به بررسی اثرگذاری آنها بر ادوار تجاری ایران پرداخته شد. نتایج این بررسی نشان می‌دهد که در الگوی اول، دوم و سوم برآوردی نوسانات تشکیل سرمایه ثابت ناخالص، نیروی کار، نرخ تورم و بحران مالی به ترتیب اثر منفی، مثبت، منفی و منفی بر ادوار تجاری در اقتصاد ایران دارد. نتایج دیگر نشان می‌دهد که حباب قیمتی بازار سهام، حباب قیمتی نرخ ارز و حباب قیمتی نفت بر دوره‌های رکودی تأثیر مثبت دارد و باعث تشدید رکود در اقتصاد ایران می‌شود و این حباب‌های قیمتی تأثیر منفی بر دوره‌های رونق دارند و باعث کاهش رشد اقتصادی در کشور می‌شوند.

https://economic.mofidu.ac.ir/article_731599_42c5d69ee3699d9c8b04f8a226296756.pdf

دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصادی 2423-4648 11 2 2026 02 20 Analysis of the Relationship between Governance Indicators and Investment in the Oil sector of Iran and Selected Countries بررسی رابطه‌ علی میان شاخص‌های حکمرانی و سرمایه‌گذاری در بخش نفت (مطالعه موردی ایران و کشورهای منتخب) 335 366 734271 10.22096/esp.2026.2058934.1816 FA مرجان دامن کشیده استادیار، دانشکده اقتصاد و حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز، تهران، ایران. مهدی حسنی دانشجوی دکتری اقتصاد نفت و گاز؛ بازارها و مالیه، دانشکده اقتصاد و حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز، تهران، ایران. نعمت فلیحی پیربستی استادیار، دانشکده اقتصاد و حسابداری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز، تهران، ایران. Journal Article 2025 04 25 Oil revenues constitute a fundamental determinant of the economic performance and structural development of oil-rich and oil-exporting nations. Given this significance, it is plausible that governance indicators exert a considerable influence on investment within this sector, while the size and role of the government are often subject to fluctuations in global oil prices. This study aims to investigate the causal relationship between governance indicators and investment in the oil sector. It examines six key governance indicators—Voice and Accountability, Political Stability and Absence of Violence/Terrorism, Government Effectiveness, Regulatory Quality, Rule of Law, and Control of Corruption—in relation to oil sector investment in Iran and eight selected countries over the period 1996–2022. Utilizing Granger causality and the Hsiao causality method, the empirical analysis reveals a bidirectional causal relationship between oil sector investment and all selected governance indicators, with the sole exception of the Voice and Accountability index. These findings underscore the critical importance of legislative frameworks and the significant impact of public sector productivity and efficiency on investment dynamics in the oil industry. Consequently, streamlining government operations and enhancing the quality of laws and regulations are identified as pivotal measures for fostering substantial and effective transformation within the oil sector. نفت و منابع درآمدی ناشی از صادرات آن، نقش حیاتی در عملکرد و تحولات کشورهای نفت‌خیز و صادرکنندهٔ نفت دارد. در کشورهای صادرکننده نفت، درآمد حاصل از صادرات این محصول، بخش قابل ملاحظه‌ای از درآمد دولت را تشکیل می‌دهد؛ بنابراین به نظر می‌رسد شاخص‌های حکمرانی بر سرمایه‌گذاری در این حوزه و همچنین اندازه دولت تحت تأثیر بهای نفت در بازارهای جهانی است. در این مطالعه با هدف بررسی رابطه علّی میان شاخص‌های حکمرانی و سرمایه‌گذاری در بخش نفت، شش شاخص حکمرانی (حق اظهار نظر و پاسخگویی، ثبات سیاسی، کارایی و اثربخشی دولت، کیفیت مقررات، حاکمیت قانون و کنترل فساد) و سرمایه‌گذاری در بخش نفت ایران و 8 کشور منتخب (امارات متحده عربی، عراق، کویت، نروژ، عمان، عربستان، روسیه و ایالات متحده آمریکا) در سال‌های 1996-2022 مورد بررسی قرار گرفت. ازاین‌رو با استفاده از نوآوری در روش‌شناختی با استفاده از روش‌های علیت گرنجر و هشیائو به بررسی رابطه علّی میان شاخص‌های حکمرانی و سرمایه‌گذاری در بخش نفت پرداخته شد. نتایج نشان داد جز شاخص حق اظهارنظر و پاسخگویی، بین بقیه شاخص‌ها با متغیر سرمایه‌گذاری در بخش نفت ارتباط علّی دوطرفه وجود دارد؛ ازاین‌رو با توجه به اهمیت نوع قانونگذاری و تأثیر بهره‌وری و کارایی بر سرمایه‌گذاری در بخش نفت، می‌توان با چابک‌سازی دولت و بهبود قوانین و مقررات به شکل محسوسی تغییرات بهینه و مؤثری در بخش نفت ایجاد کرد.

https://economic.mofidu.ac.ir/article_734271_43882aa09875882e97b3da1512e0c531.pdf