نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشکده اقتصاد، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

تشکیلات کنونی بانک ها تداوم نظام بانکی قبلی است و پس از تصویب و اجرای قانون عملیات بانکی بدون ربا، تغییری در سازماندهی بانک ها ایجاد نشده است. تغییراتی که قبل از تصویب قانون، در سازماندهی بانک ها ایجاد شده محدود به ملی شدن و ادغام بوده است. در حالی که روح حاکم بر عملیات بانکی بدون بهره با نظام بانکی مبتنی بر بهره تفاوت دارد. نبود سازماندهی مناسب در نظام بانکی کشور باعث شده تا بانکداری کشور بدون ربا نباشد و کارایی لازم را نداشته باشد. سهم اندک سرمایه گذاری مستقیم بانک ها، بازگشت به سود تضمین شده، ناسازگاری واسطه گری با عاملیت، دور شدن از ماهیت عقود و انتخاب بد و خطر اخلاقی، مهمترین پیامدهای ناشی از عدم تغییر سازماندهی بانکی در ایران است.
هدف این پژوهش ارایه الگویی برای سازماندهی مجدد نظام بانکی_ منطبق با نظام مالی بدون بهره_ در ایران است. در الگوی پیشنهادی، برای حفظ ماهیت واسطه گری مالی بانک، در نظر گرفتن شخصیت دوگانه حقوقی و وجود دو بخش پولی و سرمایه ای در عملیات بانکی متداول، بانک ها تنها وظیفه واسطه گری مالی را انجام می دهند و وظیفه سرمایه گذاری و عاملیت را به موسسات متناسب واگذار خواهد کرد. بدین ترتیب، سه تغییر در نظام بانکی فعلی صورت می گیرد. اول: محدود شدن وظایف بانک ها به افتتاح حساب جاری و پس انداز قرض الحسنه و انجام خدمات بانکی. دوم: عدم پذیرش سپرده های سرمایه گذاری مدت دار و واگذاری تدریجی آن به موسسات مربوطه. سوم: تبدیل بانک های تخصصی به بانک سرمایه گذاری. در این الگو، بهره از نظام بانکی حذف شده و با "کوچک" "و تخصصی شدن" نهادهای مالی، عدم تقارن اطلاعات کاملا کاهش می یابد و به دلیل عاملیت شرکت های سرمایه گذاری، سرمایه گذاری مستقیم افزایش پیدا می کند و توسعه اقتصادی کشور شتاب می گیرد

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Model for Restructuring the Iranian Banking System

نویسنده [English]

  • Syed Hussein Mirjalili

Assistant Professor of Economics Research Institute, Institute of Humanities and Cultural Studies

چکیده [English]

The current set up of Iranian banking system is the continuation of previous structure and nothing has changed in the banking organization after the passage and implementation of law of interest free banking operations. The changes introduced in the arrangements of banks after the enactment of the Law, were confined to the nationalization and merger of these banks. While non-interest banking operation is essentially different from interest based banking system, the lack of an appropriate structure has caused Iran’s banking system to remain far from an interest free and efficient system. The low share of banks direct investment, noncontingent return, the incompatibility of intermediation with principle-agent method, lack of commitment to the nature of contracts, inverse selection, and moral hazards are the major implications of   Iranian banking system remaining unchanged.  The research aims at presenting a model for restructuring the Iranian banking system- in conformity with interest free financial system. To keep the intermediatory nature of bank, its dual legal entity, and monetary and capital sectors, as it is the case in conventional banking operations, Iranian banks’ should only act as financial intermediators  and   hand over  the investment and agent tasks to appropriate institutions. Thus, the current banking system must undergo three changes.  First, bank operations should be limited to handling current accounts, beneficiary loan deposits and other common banking services.  Secondly, banks should not accept time investment deposits, this task will be handed over gradually to the related institutions. Thirdly, specialized banks should be transformed into commercial investment banks. In this model, the interest will be eliminated and the specialization of financial institutes will help decrease the informational asymmetry. As a result, direct investment will increase and the economic growth will accelerate.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : banking system
  • financial intermediation
  • monetary sector capital sector

منابع : الف- فارسی

1-      بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران،‌"گزارش اقتصادی و ترازنامه"،‌سال های 1363-1379.

2-      جهانخانی،‌علی و علی پارسائیان،"‌بورس و اوراق بهادار" انتشارات دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، 1374.

3-      جهانخانی، علی، " تامین مالی از طریق انتشار اوراق بهادار  دربازار های مالی"،‌ماهنامه حسابدار،‌شماره 111.

4-      خاوری،‌محمود رضا، "حقوق بانکی"، انتشارات مرکز آموزش بانکداری، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران،‌پاییز 1369.

5-      کاشانی،‌سید محمود، "‌بررسی حقوقی قراردادهای مربوط به تسهیلات اعطایی بانکی قانون عملیات بانکی بدون ربا"،‌مجموعه مقالات نهمین سمینار بانکداری اسلامی،‌انتشارات موسسه عالی بانکداری  ایران،‌1377.

6-      مصباحی،‌غلامرضا،‌" مجموعه مقالات سومین سمینار بانکداری  اسلامی"، موسسه عالی بانکداری ایران،‌شهریور1371.

7-      مهدی نجم آبادی،‌" بانکداری اسلامی نمونه"‌مجموعه مقالات ششمین سمینار بانکداری اسلامی"،‌انتشارات موسسه بانکداری  ایران،‌1374.

8-      موسایی،‌میثم،‌" بررسی عملکرد بانکداری بدون ربای ایران"،‌موسسه تحقیقات پولی و بانکی ،‌پاییز 1379.

9-      موسویا،‌سید عباس،‌"انواع بانک های بدون ربا"،‌فصلنامه تخصصی اقتصاد اسلامی، شماره 11،‌پاییز 1382.

10-  موسویان،‌سید عباس، " ساختار مطلوب بانکداری بدون بهره  و تاثیر آن در کارایی نظام بانکی"، مجموعه مقالات دهمین سمینار بانکداری اسلامی، انتشارات موسسه عالی بانکداری ایران،‌شهریور1378.

11-  موسویان،‌سید عباس، " عقود با بازدهی ثابت،‌عامل اصلی مشکلات بانکداری بدون ربا"، مجموعه مقالات هشتمین سمینار بانکداری اسلامی،‌انتشارات موسسه عالی بانکداری ایران،‌1376.

12-  موسویان،‌سید عباس،‌"‌مصادیق پنهان و آشکار ربا  در نظام بانکی ایران"، فصلنامه تخصصی اقتصاد اسلامی ،‌سال دوم ،‌شماره6، تابستان1381.

13-  میر جلیلی،‌سید حسین و همکاران،‌"‌بررسی و ارزیابی بانکداری بدون ربا در ایران"،  انتشارات وزارت امور اقتصاد و دارایی،‌1374.

14-  میر جلیلی، سید حسین،‌" روند تکوین و تحول بانکداری بدون ربا در جمهوری اسلامی ایران"، فصلنامه روند، سال چهارم،‌شماره12 و 13، بهار و تابستان1372.

15-  میر جلیلی، سید حسین، " عدم تقارن اطلاعات و نظارت  در بانکداری ایران"، چهاردهمین همایش بانکداری  اسلامی، شهریور 1382.

16-  میر جلیلی،‌سید حسین، " مسایل بانکداری بدون بهره  در تجربه ایران"، فصلنامه پژوهش ها و سیاستهای اقتصادی ، وزارت امور اقتصاد و دارایی، تابستان 1381.

17-  والی نژاد، مرتضی، "‌مجموعه قوانین و مقررات بانکی"، انتشارات مرکز آموزش بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران،‌1368

ب- انگلیسی

    Anwar, Muhammad, "Reorganization of Islamic banking: A new proposal", The American Journal of Islamic social sciences, vol. 4, No.2, 1987.

      Bossone, Biagio, "What makes banks special? A study on banking, finance and economic development", The world Bank, 2001.

    ChaPra, M. umer,"Towards a Just monetary system",The Islamic Foundation, London, 1986.

    Dar, Humayon A. and Johan R. Presley, "lack of profit loss sharing in Islamic banking: Management and control imbalances", Economic research paper, loughborough University, 2001.

      Metwally, Mokhtar. , M "The role of the stock Exchage in an Islamic Eton .ow, , 1ournal of Research in Islamic Economics, vol. 2, No_ 1,1984 ,

    Struthers and H speight, "Money; institutions, theory and policy", Long man, u.k.1986.