نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی- واحد نیشابور

چکیده

جانشینی پول به پدیده­ای اطلاق می­شود که مردم یک کشور در پرتفوی دارایی خود، ترجیح می­دهند بهجای پول داخلی، پول خارجی نگهداری کنند. این امر دلایل متعددی دارد که مهمترین آنها کاهش مداوم ارزش پول ملی، تداوم تورم شدید داخلی، بی­ثباتی اقتصادی، منفی بودن نرخ­های واقعی بهره، خروج سرمایه به علت مهاجرت­های قانونی و غیرقانونی و گسترش فعالیت­های­ قاچاق کالا است. این پدیده هم در کشورهای پیشرفته و هم در کشورهای درحال توسعه مشاهده شدهاست. در کشورهای پیشرفته جانشینی­پول به صورت متقارن و دوطرفه­است، ولی در کشورهای درحال توسعه به صورت یک­ طرفه است و بر سیاست­های پولی این کشورها تأثیر گذاشته و اثر بخشی سیاست­ها را کاهش داده ­است. 
این مقاله از طریق تخمین توابع تقاضای پول داخلی و خارجی به مقایسه درجه دلاری شدن ایران و کانادا ­می­پردازد. برای مقایسه درجه دلاری شدن دو کشور، توابع تقاضای پول داخلی و تقاضای پول خارجی توسط ساکنین دو کشور برآورد شده ­است. در این تحقیق از روش اقتصاد سنجی استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می­دهد که دلاری شدن اقتصاد ایران یک طرفه است یعنی پول خارجی جانشین پول داخلی شده ولی در خارج ایران تقاضایی برای پول داخلی(ریال ایران) وجود ندارد. در حالی که دلاری شدن اقتصاد کانادا دو طرفه است یعنی پول خارجی جانشین پول داخلی شده و در خارج کانادا هم تقاضا برای پول داخلی(دلار کانادا) وجود دارد. 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Comparing the Degree of the Dollarization in Iran’s Economy with Dollarization in Canada

نویسنده [English]

  • Mohammad Lashkari

Assistant Professor Islamic Azad University - Neishabour Branch

چکیده [English]

Using the currency substitution theory, this paper attempts to identify the determinants of currency substitution degree in Iran and Canada. Despite the reduction in the volume of dollar in some years, the trend of currency substitution has been increasing.
This Paper examines Currency Substitution phenomenon in Iran's economy and Canada's economies through estimating domestic and foreign money demand over period 1959-2004. The result implies that Currency Substitution in Iran is one-way and in Canada it is two-way. In this Paper two functions of demand for domestic and foreign currency for Iran and Canada were estimated. By estimating these functions for the period of 1338-1384, the existence of currency substitution phenomenon in Iran was examined and approved.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Currency Substitution
  • Dollarization
  • Demand for Domestic Money
  • Demand for Foreign Money
  • Iran
  • Canada

منابع

الف) فارسی:

1- بهمنی­اسکویی، محسن، «اثرات­کلان اقتصادی کاهش ارزش خارجی ریال ایران در دوران پس از انقلاب­اسلامی»، گزارش سومین سمینار سیاست­های پولی و ارزی؛ مؤسسه تحقیقات پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران،1372،  صص120-87.

2- بهمنی­اسکویی، محسن، «نرخ ارز بازار سیاه و تقاضا برای پول در ایران»، پژوهش­ها و سیاست­های اقتصادی، معاونت امور اقتصادی وزارت دارایی،1380، شماره19، صص9-3.

3- پورمقیم،جواد، «عوامل تعیین کننده نرخ ارز در بازار سیاه ارز در ایران»، مجله تحقیقات اقتصادی، 1378، شماره 54، صص104-83.

4- خلعتبری، فیروزه، «اقتصاد دلاری و سپرده­های ارزی: بحث نظری و مفاهیم آن از دید اقتصادکلان»؛ اقتصاد مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی، 1368، شماره1، صص29-49.

5- زال پور، غلامرضا، جانشینی ارز به جای پول ملّی در اقتصاد ایران، پایان­نامه کارشناسی ارشد علوم اقتصادی، دانشگاه تربیت مدرس،1373.

6- سامرز، لورنس، «دلاری­شدن­اقتصاد کشورهای­آمریکای­لاتین»، خبرگزاری رویتر؛ ترجمه اداره مطالعات و سازمان­های بین­المللی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران،1999، صص6-1.

7- ساهای، راتنا و کارلوس وگ، «دلاری شدن ­اقتصاد کشورهای درحال­گذر»، کورش معدلت، مجله اقتصادی، معاونت امور اقتصادی وزارت دارایی،1380، دوره دوم، سال اول، شماره دوم، صص30-26.

8- عرب­مازاریزدی، علی،«اقتصاد سیاه درایران: اندازه، علل و آثار آن در سه دهه اخیر»، مجله برنامه و بودجه،1380، شماره 62 و 63 ، صص60-3.

9- فرزین­وش اسداله و لشکری محمد، «جانشینی پول و تقاضا برای پول: شواهدی از ایران»، پژوهش­نامه بازرگانی،1382، شماره29، صص51-1.

10- کمیجانی، اکبر و ­نظریان رافیک، «سنجش درجه جانشینی میان پول وشبه پول در اقتصاد ایران»، اقتصاد و مدیریت،1370، شماره­های10 و 11 ، صص42-15.

11- لشکری، محمد، «تحلیل پدیده جانشینی پول و عوامل مؤثر برآن در ایران»؛ پژوهش­نامه اقتصادی، 1383، شماره 9 و 10، صص110-89.

12- لشکری، محمد، تحلیل پدیده جانشینی پول و عوامل مؤثر بر آن (مورد ایران)، رساله دکتری علوم اقتصادی، دانشگاه تربیت مدرس،1382.

13- لشکری، محمد، جانشینی پول، انتشارات دانشگاه پیام نور،1385.

14- لشکری، محمد، طرح پژوهشی با عنوان«دلاری شدن اقتصاد ایران و مقایسه آن با دلاری شدن آرژانتین پس از ابر تورمو دلاری شدن کانادا»، دانشگاه آزاد اسلامی- واحدنیشابور، 1385.

15- لشکری، محمد و عباس عرب مازار، «رتبه درجه جانشینی پول ایران در میان 27 کشور جهان»؛ نامه مفید، 1383، شماره45، صص44-25.

16- لشکری، محمد، مروری برمبانی­نظری و تجربی پدیده­جانشینی پول، منتشر نشده،1382.

17- لشکری محمد و فرزین­وش اسداله، تخمین حجم دلارهای در گردش و اندازه­گیری درجه جانشینی پول در ایران، مجله تحقیقات اقتصادی دانشگاه تهران، ویژه­نامه،1382.

18- نوفرستی، محمد،«رابطه تقاضا برای پول با نرخ برابری ارز ونرخ تورم»، برنامه و توسعه،1374، دوره2، شماره11،صص13-1.

19- والکر، مارتین،«رام کردن دلار»، نامه اتاق بازرگانی،1378، شماره1، صص43-40.

20- یزدان­پناه احمد و خیابانی ناصر، بررسی پدیده جانشینی خارجی به جای  پول ملّی در ایران (دلاری شدن اقتصاد)، مؤسسه تحقیقات پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران،1375.

21- یزدان­پناه احمد و خیابانی ناصر،«جایگزینی پول ملّی (دلاری شدن اقتصادایران)»، مجموعه ­مقالات ششمین کنفرانس سیاست­های پولی و ارزی، مؤسسه تحقیقات پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران،1375، صص359-335.

 ب) لاتین:

1-Agenor, Pierre-Richard and Mosin S. Khan, “Foreign Currency Deposits and the Demand for Money in Developing Countries”, Journal of Development Economics, Vol.50, pp.101-118, 1996.

2-Alami, TarikH, “Currency Substitution versus Dollarization a Portfolio Balance Model”, Journal of Policy Modeling; Vol.23, pp.473-479, 2001.

3-Arango, Sebastian and M. Ishaq Nadiri, “Demand for Money in Open Economies”, Journal of Monetary Economics: Vol .7, pp.69-83, 1981.

4-Bahmani-Oskooee,Mohsen and  Margaret  Malixi , “ Exchange  Rate  Sensitivity  of Demand for Money in Developing Countries”, Applied Economics,Vol .23, pp.1377-1384, 1991.

5-Berg, Andrew; and Eduardo Borensztein, “The Choice of Exchange Rate Regime and Monetary Target in Highly Dollarized Economies”, IMF; Wp/00/29, pp.1-29, February 2000.

6-Blejer, Mario I, “Black-Market Exchange Expectations and the Domestic Demand for Money; Some Empirical Results”, Journal of Money Economics, Vol..4 , pp.767-773, 1978.

7-Bordo, Michael.D and Ehsan Choudri, “Currency Substitu- tion and the Demand for Money: Some Evidence for Canada”, Journal of Money Credit and Banking, Vol.14, pp.48-57, February 2000.

8-Brillembourg, Arturo and Susan M.Schadler, “A Model of Currency Substitution in Exchange Determination, 1973-78”, IMF Staff Papers, Vol.26, pp.513-42, Sep 1980.

9-Calvo, Guillermo A and Carlos A. Vegh, “Currency Substitution in Developing Countries: An Introduction”, IMF, WP/ 92/ 40, May 1992.

10-Calvo, Guillermo A, “Currency Substitution and Real Exchange Rate: The Utility Maximization Approach”, Journal of International Money and Finance, Vol.4, pp.175-88, 1985.

11- ــــــــــــــــــــــ and C.A.Rodriguez, “A Model of Exchange Rate Determination under Currency Substitution and Rational Expectations”, Journal of Political Economy, Vol.85, pp.617-25, June 1977.

12-Canto,Victor A and Marc.A.Miles,“Exchange Rates in a Global Monetary  Model  with   Currency  Substitution  and Rational  Expectations”, In Bhandari,Jagdeep and Bluford H.Putnam With Jay H.Levin;Economic Interdependence and Flexible Exchange Rates, M.I.T Press; Second Printing; January 1984.

13- ــــــــــــــــــــــ and Gerald Nickelsburg, Currency Substitution: Theory and Evidence from Latin America; Kluwer Academic Publishers, Boston; Massachusetts, 1987.                                                                                                                                                

14-Cohen ,  Benjamin  J  , “ Dollarization :  Pros   and   Cons ”, Paper  Prepared  for  the  Workshop, Los Angeles,CA ,pp.1-13, May 2000.

15-Cuddington, John T, “Currency Substitutability, Capital Mobility and Money Demand”, Journal of International Money and Finance, Vol.2, pp.111-133, 1983.

16-Dean James W, De Facto Dollarization, Prepared for a Conference, To Dollarize: Exchange -Rate Choices for the Westwrn Hemisphere, Sponsored by the North-South Institute, Ottawa, Canada, and Ocober 4-5, 2000.

17-Dornbusch, Rudiger, “A Portfolio Balance Model of the Open Economy”, Journal of Economics, Vol.1, pp.3-20, 1975.

18-Feldman, Robert A, “Foreign Currency Options”, Finance & Development; December, no.3, pp.38-41, 1985.

19-Fisher, Stanley, “Seigniorage and the Case for a National Money”, Journal of Political Economy, Vol.90; no. 2, pp. 295-313, April 1982.

20-Frenkel, Jacob A and Carlos A. Rodriguez, “Portfolio Equilibrium and   the   Balance of Payment: A Monetary Approach”, The American Economic Review , Vol.65, no.4 ,pp. 675-688, May1980.

21-Grubel   Hebret   G, “Internationally Diversified Portfolios:  Welfare Gains and Capital Flows”, The American Economic Review, Vol.58, no.5, pp.1298-1315, 1968.

22-Guidotti, Pablo E and Carlos A. Rodriguez, “Dollarization in Latin America, Gresham` s Law in Reverse?”, IMF Staff Papers, Vol.39, no.3, pp.518-544, September 1992.

23-Kamin  Steven  B  and  Neil  R.Ericsson,“  Dollarization   in    Argentina”, Board of Governors  of  the  Federal Reserve System International Finance Discussion paper460,1993.

24- _________, “Dollarization­ inPost - Hyperinflationary Argentina”, Journal of International Money and Finance, Vol.22; pp.185-211, 2003.

25-Marquez, Jaime, “Money Demand in open Economies:A Currency Substitution Model for Venzurla”,Lournal of International Money and Finance , Vol.6,pp.167-178, 1987.

26-McKinnon, Ronald I, “ Currency  Substitution  and  Instability   in   the  World  Dollar  Standard ”, American Economic Review; Vol.72,pp.320-33, June 1982.

27-Miles, Marc A, “Currency Substitution, Flexible Exchange Rates and Monetary Independence”, American Economic Review; no.68, pp.428-36, June1978.

28-Poloz, Stephen S, “The Transactions Demand for Money in a Two-Currency Economy”, Journal of Monetary Economics; Vol .14, pp.241-250, 1984.

29-Vegh, Carlos A,“Inflationary Finance  and Currency Substitution   in  a  Public  Finance   Framework ” , Journal of International  Money  and  Finance, Vol.14,no.5,pp.679-693, 1998.