نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار اقتصاد دانشگاه مازندران

چکیده

فقر مایه پریشانی انسان­، سرگردانی عقل و فراهم شدن غم و اندوه است. جوامع بشری و بین المللی متعهد شده­اند در هزاره سوم تعداد فقراء را تا سال 2015 به نصف تقلیل دهند. مهمترین دغدغه­ها تأمین مالی برنامه­های فقرزدایی است. کشورها سعی دارند از ظرفیت­های خود در این راه استفاده کنند. زکات یک واجب عبادی مالی است که مهمترین موارد مصرف آن تأمین زندگی فقراء و مساکین و تأمین نیازهای عام المنفعه (فی سبیل الله) است. استان گلستان جزء پنج استان مهم تولید کننده گندم است و وجود زمینه­های اعتقادی مردم مسلمان شیعه و سنی استان و همچنین فقر موجود در آن انگیزه بررسی توان زکات در کاهش فقر در استان در این تحقیق است. بر اساس اطلاعات موجود در زمینه گندم و جو و تعدیل آنها متناسب با احکام زکات مقدار زکات گندم و جو در سطح استان بین سال­های 76-80 برآورد گردید و سپس با مهمترین هزینه­های دولت در جهت موارد فقر زدایی­، عمران و نوسازی روستاها و آموزش و پرورش مقایسه صورت گرفت. نتیجه تحقیق نشان می دهد چنانچه گردآوری و هزینه کردن زکات با درایت و مدیریت انجام شود زکات توان تأمین مالی درصد بالایی از موارد فوق را دارد. شایان ذکر است که سهم این تحقیق در طرح مباحث اساسی فقهی اقتصادی زکات به ویژه در برآورد صحیح و همچنین مصارف آن است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Study on Zakat Capacity (wheat and barley) for Poverty Alleviation: A Case Study of Golestan Province

نویسنده [English]

  • Mohammad Taghi Gilak Hakimabadi

Assistant Professor of Economics, Mazandaran University

چکیده [English]

Poverty is a cause of distress, confusion and sorrow for human being. Hence human societies as well as international institutions have committed themselves to reduce it to half by 2015, a major concern of those involved in the process being how to finance poverty eradicating plans. On the other hand, paying Zakat is considered both worship and a religious fiscal obligation whose principal goal is to meet the needs of the needy and the society in general. As far as Golestan province is concerned, it is one of the five outstanding wheat producing provinces in Iran. The religious beliefs of Shiite and Sunni Moslems in Golestan province and the state of poverty provide incentives for studying the capacity of Zakat for eliminating poverty in this province.
In the present study, the amount of Zakat on two crops of wheat and barley has been estimated on the basis of the information available concerning the amount of wheat and barley produced in the province. The budget needed for such plans as a mean of poverty elimination, renovation of rural areas and education were also estimated. The findings of the study reveal that if collected accordingly, the amount of attainable Zakat can finance the government's plans on these matters to a considerable degree

کلیدواژه‌ها [English]

  • Poverty
  • Zakat
  • Zakat Capacity
  • Poverty Alleviation

 

منابع

1- آقا نظری حسن و محمد تقی گیلک حکیم آبادی، نگرش علمی به هزینه و درآمد دولت اسلامی، پژوهشکده حوزه و دانشگاه و پژوهشکده امور اقتصادی، 1382.

2- اداره آمار و خدمات کامپیوتری، مدیریت طرح و برنامه ریزی سازمان جهاد کشاورزی استان گلستان،

3- بانک جهانی(2001)، گزارش توسعه انسانی 2001-2000، مبارزه با فقر، ترجمه سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، انتشارات سازمان مدیریت و برنامه ریزی، 1381

4- البروجردی، حسین، جامع أحادیث الشیعة ،ج8، المطبعة العلمیة ، قم، 1399ه ق.

5- توسلی، محمد اسماعیل، بررسی اجرای زکات در کشورهای اسلامی، طرح پژوهشی، معاونت پژوهشی دانشگاه مفید، قم،1383.

6- ثامنی کیوانی، فرشاد، تعیین ظرفیت بالقوه زکات در ایران، پایان­نامة کارشناسی ارشد علوم اقتصادی دانشگاه تربیت مدرس،1377.

7- الحرالعاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، ج4، داراحیاء التراث العربی، لبنان،1391ه ق.

8- الحکیمی، محمد رضا و دیگران، الحیاة، ج4،دفتر نشر فرهنگ اسلامی،تهران، 1367.

9- الجزیری عبدالرحمن، الفقه علی المذاهب الاربعه، ج1 ،الطبعه السابعه،دار احیاء التراث العربی،بیروت،1406 ه ق.

10- رستگار، مراد علی، بررسی تطبیقی نقش اقتصادی زکات در توسعه مناطق روستایی ایران و پاکستان، پایان­نامه کارشناسی ارشد اقتصاد، دانشگاه امام صادق (ع)، 1380.

11- زمانی فر، حسن، ارزیابی و محاسبه توان فقر زدایی زکات در برخی از استان­های منتخب، پایان­نامه کارشناسی ارشد توسعه اقتصادی و برنامه ریزی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، 1382.

12- السحیبانی محمد ابراهیم، اثر الزکاه علی الطلب الکلی در منذر قحف، اقتصادیات الزکاه، النبک الاسلامی للتنمیه، 1417 ه ق.

13- الصدوق، ابن بابویه، من لا یحضره الفقیه، ج2،دار الاضواء، بیروت،1413 ه ق.

14- الطباطبائی الیزدی محمد کاظم، العروه الوثقی، ج2، المکتبه العلمیه الاسلامیه، تهران،الطبعه الثالثه، 1363ش.

15- القرضاوی، یوسف، فقه الزکاة، مؤسسه الرساله،بیروت، 1409ه ق.

16- کیاء الحسینی، مهدی، بررسی نقش زکات (گندم و جو) در توسعه روستایی مطالعه موردی استان گلستان، پایان­نامه کارشناسی ارشد، مؤسسه آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه ریزی مازندران،1383.

17- گیلک حکیم آبادی، محمد تقی، مجاوریان، سید مجتبی،کاویانی، حسین، بررسی عوامل مؤثر بر افزایش میزان فروش گندم به دولت در استان گلستان،گزارش طرح تحقیقاتی، مؤسسه پژوهش­های برنامه­ریزی و اقتصاد کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی، 1382.

18- المنتظری، حسین علی، کتاب الزکاة، ج2، المرکز العالمی للدراسات اسلامیه، الطبعه السابعه، قم، ایران، 1409ه ق.

19- الموسوی الخمینی، روح الله، تحریر الوسیله، ج1، مطبعه الاداب فی النجف الاشرف، بی تا.

20- وزارت جهاد کشاورزی، آمار زراعت، سایت وزارتخانهwww.agri_jahad.org              :

21- Habib Ahmad, Role of Zakat and Awqaf in Poverty Aleviation, IDB, Jeddah, 2004.

22- Imtiazi ,I.A, Mannan, M.A, Niaz, M. A and Deria, A. H, MANAGEMENT OF ZAKAH IN MODERN MUSLIM SOCIETY, Second Edition, Islamic Development Bank,2000.

23- Iqbal,Zafar,Economic rationale For The State Collection Of Zakah, International Journal of Islamic Financial Services, Vol2, No.1,2000.

24- Kahf, Monzer (a), Zakah Estimation in Some Muslim Countries. WWW.KAHF.NET

25- -------- (b), The principle of Socio-Economic Justice in the Contemporary Figh of Zakah, Islamic Reaserch and Training Institute of the Islamic Development Bank, Jeddah.

26- --------, (c), Zakah, WWW.KAHF.NET

27- --------, The Performance of the Institution of Zakah in  Theory and Practice, 1999. WWW.KAHF.NET

28- Metwally, Fiscal Policy of an Islamic Economic in Ahmed,z,et al(ed) fiscal policy and prosourse Allocation in Islamic Economics Institute of policy studies Islam abad,pp 59-98,1984.

29- Robert , Barro, Human capital and Growth in cross - country Regression, Internet,1998.

30- Sadeq, Abu Al-Hasan, A Survey of the Institution of Zakah:Issues, Theories and Administration, Discussion Paper, Second Edition,  Islamic development Bank, Saudi Arabia,2002.

31- Salih Siddig Abdelmageed, The Challenges of Poverty Alleviation in IDB Member Countries, Islamic Development Bank,1999.

 

منابع

1- آقا نظری حسن و محمد تقی گیلک حکیم آبادی، نگرش علمی به هزینه و درآمد دولت اسلامی، پژوهشکده حوزه و دانشگاه و پژوهشکده امور اقتصادی، 1382.

2- اداره آمار و خدمات کامپیوتری، مدیریت طرح و برنامه ریزی سازمان جهاد کشاورزی استان گلستان،

3- بانک جهانی(2001)، گزارش توسعه انسانی 2001-2000، مبارزه با فقر، ترجمه سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، انتشارات سازمان مدیریت و برنامه ریزی، 1381

4- البروجردی، حسین، جامع أحادیث الشیعة ،ج8، المطبعة العلمیة ، قم، 1399ه ق.

5- توسلی، محمد اسماعیل، بررسی اجرای زکات در کشورهای اسلامی، طرح پژوهشی، معاونت پژوهشی دانشگاه مفید، قم،1383.

6- ثامنی کیوانی، فرشاد، تعیین ظرفیت بالقوه زکات در ایران، پایان­نامة کارشناسی ارشد علوم اقتصادی دانشگاه تربیت مدرس،1377.

7- الحرالعاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، ج4، داراحیاء التراث العربی، لبنان،1391ه ق.

8- الحکیمی، محمد رضا و دیگران، الحیاة، ج4،دفتر نشر فرهنگ اسلامی،تهران، 1367.

9- الجزیری عبدالرحمن، الفقه علی المذاهب الاربعه، ج1 ،الطبعه السابعه،دار احیاء التراث العربی،بیروت،1406 ه ق.

10- رستگار، مراد علی، بررسی تطبیقی نقش اقتصادی زکات در توسعه مناطق روستایی ایران و پاکستان، پایان­نامه کارشناسی ارشد اقتصاد، دانشگاه امام صادق (ع)، 1380.

11- زمانی فر، حسن، ارزیابی و محاسبه توان فقر زدایی زکات در برخی از استان­های منتخب، پایان­نامه کارشناسی ارشد توسعه اقتصادی و برنامه ریزی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، 1382.

12- السحیبانی محمد ابراهیم، اثر الزکاه علی الطلب الکلی در منذر قحف، اقتصادیات الزکاه، النبک الاسلامی للتنمیه، 1417 ه ق.

13- الصدوق، ابن بابویه، من لا یحضره الفقیه، ج2،دار الاضواء، بیروت،1413 ه ق.

14- الطباطبائی الیزدی محمد کاظم، العروه الوثقی، ج2، المکتبه العلمیه الاسلامیه، تهران،الطبعه الثالثه، 1363ش.

15- القرضاوی، یوسف، فقه الزکاة، مؤسسه الرساله،بیروت، 1409ه ق.

16- کیاء الحسینی، مهدی، بررسی نقش زکات (گندم و جو) در توسعه روستایی مطالعه موردی استان گلستان، پایان­نامه کارشناسی ارشد، مؤسسه آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه ریزی مازندران،1383.

17- گیلک حکیم آبادی، محمد تقی، مجاوریان، سید مجتبی،کاویانی، حسین، بررسی عوامل مؤثر بر افزایش میزان فروش گندم به دولت در استان گلستان،گزارش طرح تحقیقاتی، مؤسسه پژوهش­های برنامه­ریزی و اقتصاد کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی، 1382.

18- المنتظری، حسین علی، کتاب الزکاة، ج2، المرکز العالمی للدراسات اسلامیه، الطبعه السابعه، قم، ایران، 1409ه ق.

19- الموسوی الخمینی، روح الله، تحریر الوسیله، ج1، مطبعه الاداب فی النجف الاشرف، بی تا.

20- وزارت جهاد کشاورزی، آمار زراعت، سایت وزارتخانهwww.agri_jahad.org              :

21- Habib Ahmad, Role of Zakat and Awqaf in Poverty Aleviation, IDB, Jeddah, 2004.

22- Imtiazi ,I.A, Mannan, M.A, Niaz, M. A and Deria, A. H, MANAGEMENT OF ZAKAH IN MODERN MUSLIM SOCIETY, Second Edition, Islamic Development Bank,2000.

23- Iqbal,Zafar,Economic rationale For The State Collection Of Zakah, International Journal of Islamic Financial Services, Vol2, No.1,2000.

24- Kahf, Monzer (a), Zakah Estimation in Some Muslim Countries. WWW.KAHF.NET

25- -------- (b), The principle of Socio-Economic Justice in the Contemporary Figh of Zakah, Islamic Reaserch and Training Institute of the Islamic Development Bank, Jeddah.

26- --------, (c), Zakah, WWW.KAHF.NET

27- --------, The Performance of the Institution of Zakah in  Theory and Practice, 1999. WWW.KAHF.NET

28- Metwally, Fiscal Policy of an Islamic Economic in Ahmed,z,et al(ed) fiscal policy and prosourse Allocation in Islamic Economics Institute of policy studies Islam abad,pp 59-98,1984.

29- Robert , Barro, Human capital and Growth in cross - country Regression, Internet,1998.

30- Sadeq, Abu Al-Hasan, A Survey of the Institution of Zakah:Issues, Theories and Administration, Discussion Paper, Second Edition,  Islamic development Bank, Saudi Arabia,2002.

31- Salih Siddig Abdelmageed, The Challenges of Poverty Alleviation in IDB Member Countries, Islamic Development Bank,1999.