نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

بیشتر کشورهای صادرکننده منابع طبیعی (از قبیل صادرکنندگان نفت), به رغم برخورداری از درآمد عظیم صادراتی, عملکرد اقتصادی ضعیفی داشته اند. کثرت وقوع چنین پدیده ای باعث رواج اصطلاح "بلای منابع" شده است. دلیل وقوع این پدیده چیست؟ تبیین­های اقتصادی و سیاسی متعددی برای وقوع آن در طی زمان ارائه شده است. یکی از جدیدترین تبیین ها مشکل را در نبود یا ضعف نهادهای قانونی و حضور گروه­های نفع بر قدرتمند ناهمیارانه می بیند که زمینه را برای گسترش فساد و افزونه خواهیآماده کرده است و به رشد نیافتگی اقتصادی می انجامد. شناسایی عوامل و سازوکارهایی که باعث چنین وضعیتی می شود به سیاستگذاران کشورهای صاحب منابع طبیعی کمک خواهد کرد تا با دفع و حذف این عوامل، زمینه را برای  آماده کرده و از دام بلای منابع رهایی یابند. در این مقاله از زاویه اقتصاد سیاسی به رونق منابع در یک کشور در حال توسعه نگاه شده است و واکنش متغیرهای اقتصادی در بستر نهادی و منازعات گروه­های نفع بر توضیح داده می‌شود. با معرفی «اثر آزمندی» نشان می‌دهیم که نرخ پس‌انداز در چنین کشورهایی خلاف ادوار تجاری حرکت کرده و مصرف بیش از رونق منابع افزایش می‌یابد. یک بررسی کمی و کیفی در انتهای مقاله اثر آزمندی را در دورة رونق نفتی اواسط دهة 1350 برای ایران به اثبات می‌رساند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Blight of Resources and Greed Effect Ja’far Khair Khahan

نویسنده [English]

  • Ja’far Khair Khahan

PhD student in Economics, Allameh Tabatabaei University

چکیده [English]

The natural resource rich countries’ underdevelopment is one of unsolved mysteries and concerns for economic, social and political researchers. To answer this mystery, various solutions have been put forth so far. According to a most recent solution the root of the problem lies in the presence of powerful interest groups and the weakness of legal institutions which prepare the ground for rent seeking and results in an economic underdevelopment.
This paper looks at the abundance of resources from a political economic perspective and spells out the behavior of the saving rate variable in the framework of institutions and interest groups’ conflicts. Introducing the “greed effect” the author shows that the saving rate will behave anti-cyclical and the consumption will exceed the abundance of resources. At the end, a quantitative and qualitative investigation demonstrates the impact of greed on Iran’s oil boom in mid 1950s.

کلیدواژه‌ها [English]

  • natural resources
  • Political Economy
  • interest groups
  • rent seeking
  • greed effect

منابع

1_ آموزگار، جهانگیر «فراز و فرود دودمان پهلوی» ترجمه: اردشیر لطفعلیان، تهران: مرکز ترجمه و نشر کتاب, (1375).

2_ افخمی، غلامرضا (ویراستار) «توسعه در ایران 1320-1357» خاطرات منوچهر گودرزی، خداداد فرمائیان، عبدالمجید مجیدی،" تهران: گام نو, (1381).

3_ طبیبیان، محمد و داوود سوری «بررسی روند تحولات متغیرهای کلان اقتصادی کشو» 51-11 در نیلی، مسعود «اقتصاد ایران» تهران: موسسه عالی پژوهش در برنامه ریزی و توسعه, (1376).

4_ طبیبیان، محمد «رانت اقتصادی به عنوان یک مانع توسعه» فصلنامه برنامه و توسعه، دوره 2، شماره 4، 1-40, (1371).

5_ لیتل، آی. ام. دی. و دیگران «رونق، بحران و سیاست­های تعدیل: تجربه اقتصاد کلان کشورهای در حال توسعه» ترجمه علی حیاتی، تهران: سازمان برنامه و بودجه، مرکز مدارک اقتصادی- اجتماعی و انتشارات, (1378).

6_ مجیدی، عبدالمجید «خاطرات عبدالمجید مجیدی» تهران: گام نو, (1381).

1_ Agenor, Pierre R.(2000) "The Economics of Adjustment and Growth,"Washington: World Bank.

 2_ Amuzegar, Jahangir (1999) “Managing the Oil Wealth: Windfalls and Pitfalls"London:IB Tauris.

3_ Badiei,Sousan and Cyrus Bina (2002) " Oil and the Rentier State: Iran’s Capital Formation, 1960-1997", Topics in Middle Eastern and North African Economies, electronic journal, September, Volume 4, Middle East Economic Association and Loyola University.

4_ Barro, R., X. Sala-i-Martin, (1995) “Economic growth,”New York: McGraw Hill.

5_ Chaudhry, Kiren A. (1997) “The Price of Wealth: Economies and Institutions in the Middle Easst"Ithaca: CornellUniversity Press.

6_ Gelb, Alan "1990) “Oil Booms: Windfalls or Curse?"New York: OxfordUniversity Press.

7_ Karl, Terry L. (19997) “Paradox of Plenty: Oil Booms and Petro-States”, Berkeley: University of California Press.

8_ Lane, Philip and Aaron Tornell (1996) “Power, Growth and the Voracity Effect”

   , Journal of Economic Growth, Vol.1, 213-241.

9_ Lane, Philip and Aaron Tornell (1998) “Why Aren’t Savings Rates in Latin America Procyclical?” Journal of Development Economics, Vol. 57, 185-199.

10_ Mofid, Kamran (1990) “The Economic Consequences of the Gulf War", London: Routledge.

11_ Olson, Mancur (1982) “The Rise and Decline of Nations: Economic Growth, Stagflation and Social Rigidities” New Heaven: YaleUniversity Press.

12_ Razavi and Vakil (1984) “Political Environment of Economic Planning in Iran,1971-1983:From Monarchy to Islamic Republic"

13_ Rodrick, Daniel (1999) “Where Did All the Growth Go? External Shocks, Social Conflict, and Growth Collapses” Journal of Economic Growth, Vol. 4, December, 385-412.

14_ Ross, Michael L. (1999) “Political Economy of Resource Curse" World Politics, Vol. 51, No.2, 298-322

15_ Sachs, Jeffrey and Andrew Warner (1995) “Natural Resource Abundance and Economic Growth” Development Discussion Paper, No. 517, Cambridge, HIID.

16_ Sachs, Jeffrey and Andrew Warner (1999) “Big Push, Natural Resource Booms and Growth" Journal of Development Economics, Vol. 59, 43-76.

17_ Tornell, Aaron and Philip Lane (1998), “Are Windfalls a Curse? A Non- Representative Agent Model of the Current Account Fiscal Policy,” Journal of International Economics, Vol.44, 83-112.

18_ Tornell, Aaron, Philip Lane (1999) “The Voracity Effect" American Economic Review, Vol. 89, 22-46.