برآورد پتانسیل صادراتی ایران به ترکیه در گروه کشورهای اسلامی جنوب غربی آسیا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیاراقتصاد دانشگاه پیام نور تهران

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد دانشگاه پیام نور تهران

3 مدیر دفتر ارتباط با صنعت دانشگاه حضرت معصومه

10.22096/esp.2013.26163

چکیده

طی سالیان اخیر کشورمان شاهد رشد مستمر تجارت خارجی بوده است. اما متأسفانه همواره حجم صادرات غیر‌نفتی نسبت به حجم واردات پایین‌تر بوده است که ادامه این روند می‌تواند در بلند‌مدت مشکلات عدیده‌ای برای تولید داخلی به وجود آورد. از طرفی نداشتن حجم صادرات متناسب با حجم واردات باعث می‌شود که برای تأمین منابع ارزی جهت واردات مجبور به فروش مواد خام و منابع زیرزمینی شویم که این امر نه تنها از منظر علم اقتصاد دارای ایراداتی است بلکه برخلاف اهداف برنامه توسعه پنجم و سند چشم‌انداز می‌باشد. پس لازم است که برای تأمین منابع مورد نیاز برای واردات، به توسعه صادرات توجهی خاص صورت گیرد. یکی از سیاست‌های مؤثر در این زمینه سیاست همگرایی منطقه‌ای می‌باشد و یکی از مهم‌ترین عواملی که می‌تواند این سیاست را به سیاستی مؤثر و کارا تبدیل نماید وجود پتانسیل تجاری بین کشورهای عضو همگرایی است و یکی از قوی‌ترین روش‌ها در برآورد پتانسیل تجاری استفاده از مدل جاذبه می‌باشد. شناسایی پتانسیل تجاری (صادراتی) ایران با هر یک از شرکای تجاریش به ویژه با کشورهای که با آن‌ها فرهنگ و مذهب مشترک دارد می‌تواند به توسعه صادرات ایران کمک بسزائی نماید، کشور ترکیه با داشتن مرز خاکی مشترک، مذهب مشترک، فرهنگ مشترک و روابط دیرینه تجاری - سیاسی می‌تواند شریک مناسبی در جهت افزایش سطح مبادلات تجاری باشد،در این مقاله به برآورد پتانسیل صادراتی ایران با ترکیه با استفاده از مدل جاذبه و بر اساس روش اقتصاد‌سنجی پنل دیتا طی دوره زمانی 2002-2006 می‌پردازیم. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که میزان بالفعل صادرات ایران به ترکیه در دوره مذکور، بسیار کمتر از میزان بالقوه صادراتش می‌باشد، که این موضوع بیان‌کننده این است که ایران از ظرفیت‌های صادراتی خود با ترکیه حداکثر استفاده را ننموده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of Iran's Export Potential to Turkey: Case of Islamic Southeast Asian Countries

نویسندگان [English]

  • Farhad Khodadad Kashi 1
  • Mohammad Rahimi 2
  • mahdi jafari 3
3 Director of the Office of Industrial Relations University of Hazrat Masumeh
چکیده [English]

During the recent years, our country has experienced the continuous development of foreign trade. Unfortunately, the Volume of exports has continually been lower than that of imports; besides, if this trend continues, it can cause numerous problems for the domestic product in the long run. One of the effective policies in increasing export is the regional convergence policy. One of the most important factors that can change this policy to an effective and efficient one is the existence of potential trade among the countries which are members of convergence. Also, one of the most powerful methods in estimating the potential trade is to use the Gravity model. Identifying the potential (export) trade of Iran to any of its trade partners, especially the countries with which it has common culture and religion, can really help to develop exports at Iran. Turkey, having common frontier, religion, culture and old political- commercial relations with Iran can be an appropriate partner in enhancing the level of trade exchanges. Thus, this study deals with estimating export potential of Iran to Turkey in southwestern Asia by using the Gravity model and based on Panel Data method for estimating  over the years 2002-2006. The results of the present research indicate that the de facto volume of exports of Iran to Turkey in the above- said period was much lower than its potential volume of exports. This suggests that Iran has not made the utmost use of its export potentials to Turkey.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Trade Complementarily
  • Gravity Model
  • Trade Relation
  • Trade Barriers

الف- فارسی

  1. مهدی‌پور تملی، فاطمه؛ «ارزیابی و تعیین ظرفیت‌های تجاری دو جانبه ایران با کشورهای عضو موافقت‌نامه نظام ترجیحات تجاری سازمان کنفرانس اسلامی»،‌ پژوهش‌نامه بازرگانی، 1384، شماره 36.
  2. تعیین پتانسیل تجاری دو جانبه و درون منطقه‌ای کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی، ‌مؤسسه مطالعات پژوهش‌های بازرگانی، 1386.
  3. چشم انداز جمهوری اسلامی ایران در افق1404 هجری شمسی و سیاست‌های کلی برنامه چهارم، ایران - قوانین و احکام، انتشارات جمال الحق، 1385.
  4. حسن‌‌پور، یوسف؛ تخمین و تحلیل تجارت مکملی ایران با کشورهای واقع درآسیای جنوب غربی، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی، 1385.
  5. ________ ؛ بررسی تجارت مکملی کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی، پژوهش‌نامه بازرگانی، 1386، شماره 42.
  6. رحمانی، میترا؛ برآورد توان بالقوة تجارت ایران در گروه D8، فصلنامه پژوهش‌های بازرگانی، 1384، شماره 36.
  7. عابدینی، جواد؛ پتانسیل و ظرفیت‌های تجاری کشورهای اسلامی آسیای جنوب غربی در بخشhigh Tech، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی، ۱۳۸۸.  
  8. عوامل مؤثر بر شدت تجارت کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی OTC، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی، 1385.
  9. گجراتی، دامودار؛ مبانی اقتصاد سنجی، ترجمه حمید ابریشمی، جلد دوم، دانشگاه تهران،1387.

ب- لاتین

  1. Anderson J.E; van Wincoop E; 2003, Gravity with Gravitas: A Solution to the Border Puzzle, American Economic Review, vol. 93(1), pp. 170-92.
  2. Balassa , B; 1965, Trade Liberalization and Reveald Comparative Advantage , Manchester School.
  3. Bergestrandg; 1985, The Grarity Equation in International Trade: Same Microeconomic Foundation and Empirical Evidence, Review of economics and statistics.
  4. Bergstrand J.H; 1990, "The Heckscher-Ohlin-Samuelson Model, the Linder Hypothesis and the Determinants of Bilateral Intra-Industry Trade", The Economic Journal, 100, pp. 1216-1229.
  5. Christian Helmers and Jean-Michel pastels; 2005, Tradsim(third version) a Gravity Model for the Calculation of Trade Potential for Developing Countries and Economies in Transition, Market Analaysis Section International Trade Center.
  6. Daniel lederman; 2001, Comparative Advantage and Trade Intensity: Are Traditional Endowment Destiny?, World Bank, Washington DC.
  7. Daniele Antonucci; 2008, Does turkey Have a Special Trade Relation with EU? A Gravity model approach, Confederation Italian Industries.
  8. Deardorff A; 1995, Determinants of Bilateral Trade: Does Gravity Work in a Neoclassical World?, Presented at a conference by NBER.
  9. Evenett,S.J and W.keller; 2002, on the Theories Explaining the Success of the Gravity Equation, Journal of Political Economy, P110.
  10. Helpman E, Krugman P.R; 1985, Market Structure and Foreign Trade: Increasing Returns , Imperfect Competiton and The International Economy, Cambridge,Mass: MIT Press.
  11. Laura Serlenga; 2004, Gravity Models of the intra-EU Trade: Application of the Hausman-Taylor Estimation in Heterogeneous Panel with Common Time-Specific Factors, School of Economics University of Edinburgh .
  12. International Trade Centre , UNCTAD/WTO ; 2003, Tradesim (second version) gravity model for the calculation of trade potential for developing countries and economics in transition.
  13. Mc callum, J; 1995, National Borders Matter: Canada U. S. Rgional Trade Patterns, The American Economic Review, Vol. 85. No. 3, pp. 615-623.
  14. Mitzo timo; 2010, Estimating Gravity Model of International Trade Correlated Tim-fixed Regressor: to IV or not IV, Utrecht University Germany.
  15. Thai tri do; 2006, A Gravity Model for Trade Between Vietnam and Twenty-three European countries, Department of Economics and Society D Thesis.
  16. william.h.Green; 2002 , Econometric analaysis, 5th Edition, Prentice Hall.